door C. Cornell Evers OOR 25/26 12 december 1987

New Age Attaque
in de Platenbak

Het begrip New Age begint zo langzamerhand ook in Nederland gemeengoed te worden, al is er vrijwel geen mens te vinden die kan aangeven wat er precies onder wordt verstaan. De verklaringen en referenties bestrijken een gebied waarin ingewikkelde theorieën over holistisch denken en een nieuwe tijdgeest een plaats hebben, maar waarbinnen ook harmonieuze muzikale schilderingen gecreëerd worden. Voor de gemiddelde muziekcriticus is New Age niet meer dan een muzieksoort zonder smaak of kraak, een niet al te ingrijpend vervangingsmiddel voor slaaptablet of valium-pil. Steeds meer platenkopers voelen zich echter wel bij deze auditieve drug die in de biz náást de compact disc als het grote succes van de jaren tachtig wordt gezien.

When the moon is in the seventh house
And Jupiter aligns with Mars
Then peace will guide the planets
And love will steer the stars

This is the dawning of the Age of Aquarius
The Age of Aquarius,
Aquarius, Aquarius

Harmony and understanding
Sympathy and trust abounding
No more false hoods or derisions
Golden living dreams of visions
Mystic crystal revelation
And the mind’s true liberation
Aquarius, Aquarius

In de grote hippie-musical Hair (1967) werd de Age Of Aquarius al luid bejubeld. Anno 1987 staat het tijdperk van love & peace dan eindelijk voor de deur als rond het jaar tweeduizend het grote vissentijdperk (dat begon rond de geboorte van de visser Jezus Christus) ten einde loopt en overgaat in de Age Of Aquarius. Een ontwikkeling die het patroon van de dierenriem volgt. Volgens velen is het Watermantijdperk – de New Age – in de kiem al aanwezig maar zal eerst nog de vissen-in-vissenperiode beleefd moeten worden voor de beloofde grote omwenteling werkelijk kan plaats hebben. De factoren die hiermee direct verband houden zouden de negatieve werking van Vissen of Pisces zijn, zoals die tot uiting komen in onder andere milieuvervuiling, natuurrampen, de persoonlijke vervreemding van de mens en stammenoorlogen zoals die bijvoorbeeld tussen de supporters van voetbal-clubs regelmatig uitbreken.

Als de Nieuwe Tijd aanbreekt zal al die ellende tot het verleden behoren, zo leert onder andere het boek De Aquarius-Samenzwering, dat geschreven is door de Amerikaanse Marilyn Ferguson, uitgeefster en redactrice van Brain/Mind-Bulletin, een blad dat bericht over nieuwe ontwikkelingen en filosofieën met betrekking tot onderwerpen als humanistische geneeskunde, hersenonderzoek, biofeedback en natuurwetenschappen. In De Aquarius-Samenzwering gaat Ferguson in op de persoonlijke en sociale transformaties zoals die zich in de jaren tachtig voordoen. Meer en meer mensen ondergaan momenteel een persoonlijke bewustzijnsverandering. Wie ogen en oren openhoudt kan constateren dat er een groeiend besef is van ecologische waarden en dat de belangstelling voor het mystieke, voor spiritualiteit en holistische geneeswijzen toeneemt. (In het holisme wordt uitgegaan van de opvatting dat de levensverschijnselen worden beheerst door de totaliteit van het levende wezen.) Er is een sterk mondiaal besef en een groeiende betrokkenheid bij de derde wereld en de vredesproblematiek.

De Beatles zeiden het al min of meer in 1967: All You Need Is Love. Daarmee werd op simpele wijze het streven naar een betere wereld onder woorden gebracht, waarbij de verandering naar een collectief zelfbewustzijn als resultaat moet opleveren dat onze planeet een levend zelfregulerend organisme wordt met de ontwikkelde mensheid als wereldbrein. De schrijver Peter Russell wijst er in zijn boek Wereldbrein – De Aarde Ontwaakt op dat onze toekomst naar alle waarschijnlijkheid veel rooskleuriger is dan wij nu vermoeden. Volgens zijn visie zijn de huidige crises keerpunten in die evolutie, stuwende krachten om nieuwe organisatievormen en een hoger bewustzijnsniveau te bereiken.

The world’s great age begins anew,
The golden years return,
The earth does like a snake renew
Her winter weeds outworn:
Heaven smiles, and faiths and empires gleam
Like wrecks of a dissolving dream.
(Percy Bysshe Shelley)

Een wereld met andere organisatievormen, opvattingen en belevingswijzen brengt een nieuwe cultuur met zich mee. Dat schoonheid en harmonie de belangrijkste uitgangspunten vormen voor de gemiddelde New Age-theoreticus zal niemand verbazen. Stress kan tenslotte een belangrijke rol spelen als voedingsbodem voor de veranderingen die komen gaan maar zal in een op innerlijke rust en ontspanning gebaseerde samenleving uiteindelijk als een enorme vloek beschouwd worden. Om die reden zijn de muziekstijlen die sinds enkele jaren als New Age geafficheerd worden meestentijds vrij van elk element dat een disharmoniërend effect kan hebben.

BUBBELENDE CHAMPAGNE
New Age-muziek is per definitie instrumentaal en wordt alleen op elpee-lengte uitgebracht. Singles zijn uit den boze. Aanwijsbare invloeden zijn er uit zowel de klassieke hoek, jazz en pop als uit volksmuziek en Oosterse streken. Geen van die invloeden is echter dominant aanwezig en het uiteindelijke resultaat glijdt veelal even soepel weg als een bubbelende champagne. Dezelfde zacht-roezige uitwerking en blosjes op de wangen. Alleen schijn ikzelf dermate stress-verslaafd te zijn dat al die zacht glooiende muzikale landschapjes en instrumentale mijmeringen bij mij vaak alleen maar onbehagen, nervositeit en zelfs agressieve neigingen omhoog halen. Een typische reactie van een muziek-journalist, bijt Nick Austin van het gerenommeerde Londense New Age-muziek- en videolabel Coda me in zijn van ratelende typemachines en rinkelende telefoons vergeven kantoor toe. Hij gaat er al helemaal van uit dat ik gevoed door de geijkte vooroordelen een weinig open houding ten opzichte van de door hem ontgonnen terreinen aan de dag zal leggen.

Coda Records is een vrij nieuw platenlabel dat gespecialiseerd is in New Age muziek en dat in de tweeëneenhalf jaar van zijn bestaan onder de noemer Coda Landscape Series zo’n 25 zeer succesvolle albums heeft uitgebracht. Coda is toonaangevend in het Britse New Age-circuit met gemiddeld acht à negen produkties in de maandelijkse New Age-charts. Oprichter en president van Coda is Nick Austin, dezelfde die in 1974 samen met zijn partner Martin Mills een platenwinkel startte in Earls Court in Londen, van waaruit beiden naast de verkoop promotie gingen bedrijven voor groepen en concerten en managements voerden. Na enige tijd richtten zij een eigen platenlabel op. Het totaal werd de Beggars Banquet Organisation die in de loop der jaren succesvol aan de weg timmerde met acts als Gary Numan, The Cocteau Twins, The Ramones, Freez, Bauhaus, Icicle Works en The Cult. Een enkele uitzondering daargelaten ging het bij de acts die bij Beggars Banquet onder contract stonden om musici voor wie energie en spanningsopbouw even belangrijk of soms zelfs belangrijker waren dan de artistieke intenties. Des te vreemder is het dan om enkele jaren later het grote brein achter Beggars Banquet ineens druk in de weer te zien met een label dat aan de weg timmert met muziek die voor de gemiddelde pop- en rockliefhebber toch vaak niet meer is dan muzak voor yuppies.

Natuurlijk: ook tussen de acts die samen de Coda-stal bevolken zit wel eens een enkeling die in zijn instrumentale omzwervingen het avontuur niet uit de weg gaat en durft te experimenteren met nieuwe vormen en klanken. Ik noem bijvoorbeeld de huisproducer en -arrangeur van het label Tom Newman die in het verleden zijn sporen ruimschoots heeft verdiend door zijn samenwerking met artiesten als Cat Stevens, Leo Sayer, Vinegar Joe, John Cale en Mike Oldfield. Tom Newman is algemeen bekend als de man die verantwoordelijk was voor het Tubular Bells-geluid dat zowel multi-instrumentalist Mike Oldfield als Virgin-boss Richard Branson de status van miljonair bezorgde. Wie zijn albums Aspects en Bayou Moon op draaitafel of CD-slede legt, wordt geconfronteerd met soundtrack-achtige composities waarvan de bestanddelen country, blues, Inca-muziek, Indische klanken en reggae zijn en waarin met behulp van steel-gitaar, harmonica, mondharp, fluit en spaarzaam gedoseerde percussie een sfeer wordt opgeroepen die zowel refereert aan de score die Ry Cooder schreef voor de film Paris, Texas als aan het werk van de beroemde Italiaanse componist Ennio Morricone. Een muzikale tocht door het moerasland van de Everglades en de Mississippi Delta noemt Newman zelf Bayou Moon. Een prima plaat die zo naast Philip Glass’ Koyaanisqatsi in de kast geschoven kan worden. Wie echter het ochtend-gymnastiekpianogetinkel dat de vroegere Yes-coryfee Rick Wakeman op zijn elpee Country Airs ten gehore brengt of synthesizer-speler Tim Cross’ Classic Landscape (met een mierzoete interpretatie van negen alom ‘geliefde’ klassieke stukken), John Themis’ gitaar-albums Atmospheric Conditions en English Renaissance en de dinnerparty piano-miniatuurtjes van Dashiel Rae op Songs Without Words beluistert, zal onvermijdelijk associaties voelen opkomen met thee met beschuit, muzikale fruitmanden en Looft den Here-geneuzel. De muziek is ontdaan van elk spanningselement en heeft het effect van natte watten. Hetzelfde geldt voor de pianoklanken waarmee de ex-keyboardspeler van de Spencer Davis Group Eddie Hardin op zijn Dawn ‘Til Dusk voor het nodige behang zorgt.

Weer wel bemoedigend is het album Wine Dark Sea van gitarist Stephen Caudel, niet op de laatste plaats door de rockproduktie van Tom Newman. Voor de orkestrale score die uiteindelijk op Wine Dark Sea is terechtgekomen bespeelde Caudel meer dan zeventig instrumenten allemaal zelf. Het resultaat is een album geworden waarop meer atmosferisch getinte stukken afgewisseld worden met symfonische intermezzo’s en heavy instrumentals die ook de modale popfan eventueel kunnen aanspreken. Tubular Bells anno 1987. Iets in die geest.

MUSIC FOR THE MILLIONS
Intrigerend is echter Voices van Claire Hamill. Deze voormalige folky geeft op haar elpee op impressionistische wijze met de non-verbale mogelijkheden van haar stem gestalte aan de vier jaargetijden. Het uitgangspunt is weliswaar zijig en van EO-gehalte maar het resultaat is een beetje Laurie Anderson, een beetje Meredith Monk en refereert vooral aan Swingle Singers en Vocal Summit, de groep van de zangeressen Lauren Newton, Urszula Dudziak, Jeanne Lee en Jay Clayton. Maken deze vier echter tijdens hun concerten en op hun platen gebruik van ECM-instrumentalisten als toetsenist Rainer Brüninghaus, bassist Barre Phillips en multi-instrumentalist Werner Pirchner, Hamill gebruikt op Voices niet meer dan alleen haar stem, in werkelijk verrassende combinaties waarbij het ontbreken van een instrumentale backing totaal niet opvalt en zelfs mede verantwoordelijk is voor het feit dat Voices als het meest boeiende produkt uit de Coda-winkel beschouwd kan worden. De vraag rijst of het hier dan ook nog om New Age handelt. Nick Austin begrijpt de achterliggende gedachte maar, zo merkt hij op, ik moet wel bedenken dat het hele scala van stijlen dat momenteel onder de noemer New Age in steeds meer platenwinkels overal ter wereld in eigen bakken verschijnt net zo breed is als al die verschillende muzieksoorten die samen rock & roll vormen.

Nu we het daar toch over hebben: hoe komt iemand die zich in het verleden in de voorhoede van de pop en de rock bewoog er plotseling toe om via een uitgekiende marketingstrategie de westerse muziekcultuur te infiltreren met produkten die weliswaar als warme broodjes over de toonbank gaan maar die toch vooral als een sophisticated vorm van het aloude en in zekere zin banale Music For The Millions beschouwd kunnen worden? ‘Toch is die stap niet zó vreemd,’ begint Nick Austin. ‘Als je onze geschiedenis nagaat zul je tot de conclusie komen dat we ons altijd in de voorste gelederen hebben bevonden. We hebben altijd muziek uitgebracht waar op het moment van verschijnen een beetje vreemd tegenaan gekeken werd maar die zich in de loop van de tijd meestal wel wist te bewijzen. Dat hele New Age-gebeuren is gewoon het zoveelste voorbeeld dat wij precies hebben aangevoeld wat de mensen willen kopen. Het rock-produkt dat bij Beggars ontwikkeld werd vond zijn oorsprong in de punk, muziek waarin de grote maatschappijen in beginsel niet geïnteresseerd waren. Die cultuur ontwikkelde zich echter in een dusdanige richting dat ze ineens allemaal met contracten liepen te zwaaien. Hetzelfde gebeurt nu een beetje met de New Age-scene.’

Toch vind ik het nogal kras om New Age met punk te vergelijken. ‘Waarom? Je praat over verschillende tijden, verschillende stijlen, maar de rest… Het basisgegeven is de muziek en mensen die geïnteresseerd zijn in muziek.’

Maar dat ‘opereren in de voorste gelederen’, in hoeverre valt dat te rijmen met het in zekere zin toch tamelijk traditionele en soms oubollige karakter van de meeste New Age-muziek? Ik stel me bij frontlijnmuziek over het algemeen toch iets anders voor. ‘Het is een nieuw soort muziek, in die zin dat er tot nu toe nauwelijks enige erkenning voor was vanuit de hoek van de media. Er zit een underground-element in, underground in die betekenis dat de muziek nog niet algemeen is doorgebroken. Er is sprake van een cult-interesse, die snel groter wordt. Wat dat betreft zijn ze in Amerika al veel verder. Daar is New Age een enorm succes. Naar aanleiding daarvan heb ik me wat georiënteerd en ben tot de conclusie gekomen dat er hier ook wel een markt voor te vinden zou zijn. En ik heb gelijk gehad. De vraag hier naar muziek die niet commercieel is in de traditionele betekenis van het woord is erg groot.’

Vain are the thousand creeds that move
men’s hearts unalterably vain, worthless as
withered weeds or idlest froth amid the
boundless main.
(Emily Brontë)

‘Het muzikale kader van New Age is veel breder dan dat van de New Wave. Van al die hardcore punkbands van het begin zijn er uiteindelijk maar een paar overgebleven. Hetzelfde gebeurt met de New Age. In Amerika wordt de markt momenteel overspoeld met enorme aantallen acts, maar slechts sommigen zullen blijvertjes blijken te zijn.’

Akkoord, maar wat doet hij dan op zijn label met de in artistiek opzicht al jaren volledig opgebrande voormalig Yes-toetsenist Rick Wakeman? ‘Geloof me, ik was net zo verbaasd toen Rick langskwam en zei dat hij een New Age-elpee wilde opnemen. De waarheid kan echter niet ontkend worden. En waarom zou je je tegenover zo iemand cynisch willen opstellen, zo van: ”Omdat je niet meer in het middelpunt van de belangstelling staat, wil je zeker een New Age-plaat opnemen?” Dat is onzin. Talent heeft geen ene moer te maken met hoe iemand eruit ziet, met kapsels. De reden waarom Rick in de jaren zeventig met Yes en ook in andere vormen miljoenenalbums verkocht is omdat hij buitengewoon getalenteerd is. En New Age heeft buitengewoon veel van doen met talent, niet met image.

‘Het probleem met de muziekindustrie in dit land is dat die bijna volledig is terug te voeren op het image. Ze contracteren een image. Ze zijn het verleerd om muziek te verkopen. Er zijn er nog wel, maar dat zijn klassiek georiënteerde maatschappijen. Deze nieuwe muziek nu hoeft niet rond een image verkocht te worden. De praktijk is dat deze platen om de muziek over de toonbank gaan. En ik heb gemerkt dat een hoop journalisten dat niet zo goed kunnen waarderen. Ze kunnen het niet hebben dat er een muzieksoort ontstaan is die succesvol blijkt te zijn zonder dat zij er enige bemoeienis mee gehad hebben.’

Ieder zijn eigen meningen en vooroordelen. Maar wat is er nu eigenlijk zo nieuw aan de New Age-muziek? ‘New Age zijn de mensen die op een gegeven moment in platenzaken vroegen naar niet-commerciële muziek, muziek die in geen enkel hokje te passen viel, geen rock, geen punk, geen soul, geen jazz, geen klassiek. De New Age-filosofie ging van start aan de westkust van de Verenigde Staten. Platenhandelaren ruimden in hun winkel een vak in voor een sectie New Age. De mensen die deze platen kochten hadden een New Age in hun leven bereikt, beseften dat ze niet langer teenagers waren en dat hun smaak beduidend anders begon te worden dan die van het pop-publiek. Ze kregen een zekere verantwoordelijkheid in de maatschappij, werk, gezinnen… Het zijn dezelfde mensen die elpees kopen van Dire Straits en Bruce Springsteen.

‘New Age-muziek is in beginsel instrumentale muziek van een semi-laidback gehalte. Maar beslist géén hippiemuziek. Het gaat hier om mensen die hun instrument weten te bespelen en er in slagen iets van emotie in hun muziek te laten doorklinken, een beetje in het verlengde van de klassieke muziek. Er is alleen geen sprake van klassieke muziek. De muzikanten hebben meestal een pop-achtergrond. Rick Wakeman is een goed voorbeeld van iemand die in staat is gebleken een New Age-album af te leveren, zonder dat hij als een typische New Age-act beschouwd kan worden.
Iedere artiest die in staat is een serieus stuk muziek te schrijven is capabel om een New Age-project op touw te zetten.’

WIEGELIEDJES
Nick Austin rekent ook de ambient music-projecten (omgevingsmuziek) van de Britse geluidskunstenaar Brian Eno tot de New Age. ‘Ambient is een soort van New Age-muziek, hoewel niet mijn favoriet. Ik vind het ronduit slaapverwekkend. Er zijn zeker een half dozijn sub-categorieën aan te duiden. Over vijf jaar zullen mensen niet meer zeggen dat ze niet van New Age houden. Omdat dat gewoon stom is. Iemand zegt toch ook niet dat hij niet van solo-zangers houdt. Hij kan hooguit niet van bijvoorbeeld Grace Jones houden maar misschien Frank Sinatra enorm weten te waarderen. Als iemand zegt niet van New Age te houden geeft hij alleen maar aan dat hij niet weet waar hij het over heeft, wat New Age-muziek precies is.

‘New Age is niet te definiëren, dat is onmogelijk. Toen Tubular Bells uitkwam werd het nog tot de rockmuziek gerekend. Niemand zou het gewaagd hebben voor die plaat aan een andere categorie te denken. Tegenwoordig kan Tubular Bells moeiteloos onder de New Age gerangschikt worden. Die muziek heeft dat tijdloze dat de meeste platen niet hebben. Zelfs in de muziek van de vroegere Pink Floyd zat een zeker New Age-element. Een van de belangrijkste kenmerken van een New Age-album is de tijdloosheid. Dat is het ook wat uiteindelijk de schifting in de hele sectie New Age teweeg zal brengen.

‘Wij brengen op Coda muziek uit waarvan wij denken dat het bij de gemiddelde luisteraar aan zal slaan. Als je in dit land de radio aanzet is alles wat je te horen krijgt troep. Die rotzooi is beat-georiënteerd. Er zijn veel mensen die daar genoeg van hebben. Mensen willen muziek, géén hitsingles. Er is echt een grote markt voor kwaliteitsprodukten. Andreas Vollenweider heeft zes miljoen platen verkocht zonder een hit te hebben gehad. Dat bewijst dat goede muziek zonder singles kan.

‘Mensen die New Age-muziek vervelend vinden kunnen vaak niet één titel noemen, zo slecht zijn ze op de hoogte. Ze hebben dan wat gehoord over het ontbreken van spanning en dergelijke. Nou, wat mij betreft is spanning zeker niet een noodzakelijk element om het leven gaande te houden. Zit er soms spanning in de Nieuwe Wereld Symfonie van Dvorák en is het desondanks niet een prachtig stuk muziek? Of ergens spanning in zit doet niet ter zake, alleen het eindresultaat telt. Stephen Caudel’s elpee Wine Dark Sea kan zeker niet vervelend genoemd worden. Het is een ongelooflijk gecompliceerd stuk muziek, een grote score voor een orkest van 70 personen. Of de vocale interpretaties van Claire Hamill. Er zullen altijd mensen zijn die er niet van houden maar het is zeker geen vervelende muziek. Ik begin een beetje genoeg te krijgen van dit soort kritieken. Er is alleen goede en slechte muziek.’

De herwaardering van het melodische element is een belangrijk aspect van de New Age-muziek. Althans volgens Nick Austin: ‘Het is de melodie die uiteindelijk bepaalt of iets door de grote massa opgepikt wordt. Kijk naar de grote acts van het Windham Hill-label: hun hele image is terug te voeren op het feit dat ze een goede tune kunnen schrijven.’

Toch lijkt het mij dat er tevens New Age-platen gemaakt kunnen worden met de nadruk op het percussieve, merk ik op. ‘Je zegt het. The League Of Crafty Guitarists (Robert Fripp – CCE) heeft dat gitaar-album opgenomen en ik zou niet durven beweren dat daar ook maar enigszins sprake was van melodie.’

New Age-muziek zou zogenaamd een therapeutische uitwerking hebben. ‘Om eerlijk te zijn was ik ook stomverbaasd toen ik net mijn eerste plaat had uitgebracht en overstelpt werd met brieven van mensen die schreven hoe geweldig ze het vonden dat hun baby zo goed kon slapen bij deze muziek. Maar sommige platen schijnen dat effect op mensen te hebben. Iedereen kan, als hij dat wil, een instrument bespelen, maar niet iedereen is in staat om met dat instrument op de emoties van anderen in te werken. Ik geloof niet in een maatschappij die vol stress is, dat stress een noodzakelijk element is om lol te hebben. Ik hou van relaxen, zie de wereld niet als een oord waar het kwaad overheerst. Ik zie niet in wat er verkeerd is aan mooie muziek en ik begrijp al helemaal niet waarom iets dat mooi is zo vaak als vervelend wordt beschouwd.’

Nature
She Decides
the first flower;
the tides
rise up and quench this thirst for life.
And when the scent of lawns
and chesnut flowers
and the sight of bright rape seed fields
burning fill our cup,
we’ll dance under the stars
with the hot breath of summer on our cheeks.
Ah but then the air feels sharp,
the mist hangs in the hollow.
Let us celebrate the harvest,
bite and taste the sun’s pleasure on your
tongue before
we must close
we must sleep,
we must wait
for the season of the earth
and the promise.
(Claire Hamill)

KOSMOS
New Age is in beginsel instrumentale muziek en als de stem al gebruikt wordt dan is het meestal als een toegevoegde klankkleur aan het geheel. De Zwitserse harp-speler Andreas Vollenweider werd al genoemd als een van de meer succesvolle artiesten in het genre en het moet gezegd dat zijn platen niet eens tot de meest oninteressante horen. Meer dan zijn ‘voorganger’ de Bretonse Kelt Alan Stivell maakt Vollenweider gebruik van de verworvenheden van de moderne technologie en schuwt hij bij de totstandkoming van spanningsvolle klankschappen zelfs het experiment niet. Dat is iets waar je bij de Japanse synthesizer-spelers Tomita en vooral ook Kitaro al jaren niet meer om hoeft aan te kloppen. Andere namen die door platenhandelaren steeds vaker onder de noemer New Age aan de man/vrouw gebracht worden zijn de vroegere toetsenist van de Griekse formatie Aphrodite’s Child (mèt Demis Rousos) Vangelis, Steve Hillage, Popol Vuh, Ashra Tempel en zelfs minimalisten als Steve Reich en Terry Riley.

En wat te denken van de Berlijner Edgar Froese die zich al aan het begin van de jaren zeventig had voorgenomen alleen nog maar ‘mooie muziek’ te maken die zich helemaal los zou weken van de effecten van haat, agressie en vertwijfeling. Zijn doel: muziek waaruit de luisteraar ‘vreugde en hoop’ zou kunnen putten en die hem of haar terug zou brengen in ’toestand van onschuld en in harmonie met de kosmos’. Bekende New Age-labels zijn Halpern Sound, Rising Sound, Pan East en vooral ook Private Music van de in New York woonachtige voormalige Tangerine Dromer Peter Baumann. In de catalogus van Private Music vinden we verrassend aangename ook interessante platen van Laurie Anderson-drummer David Van Tieghem, Bowie-gitarist Carlos Alomar, de Chinese multi-instrumentaliste Lucia Hwong en gitarist Leo Kottke.

JAPAN AGE
Wie nog niet zo lang geleden een album uitbracht dat als New Age bestempeld zou kunnen worden is de vroegere bassist van de groep Japan Mick Karn. Dreams Of Reason Produce Monsters is een dromerig voor het overgrote deel instrumentaal album waarop Karn elementen uit pop, jazz en klassieke muziek tot een sferische eenheid herschept. Hoewel op Dreams Of Reason Produce Monsters ritmes nog steeds een belangrijke plaats innemen heeft hij er al vaak aan gedacht om te experimenteren met muziekvormen waarbij het ritme volledig ontbreekt en alles dus op de melodie aankomt, zo gaf hij me tot antwoord toen ik hem daar enkele maanden geleden tijdens een ontmoeting op aansprak. ‘Al was het alleen maar om aan de beperkingen van de tijdseenheid, waarmee je in de muziek toch altijd te maken krijgt, te ontsnappen. Niets meer te maken hebben met maat-indelingen en op elkaar volgende reeksen, heerlijk lijkt me dat. Maar het zal niet gemakkelijk zijn.’

In dit licht gezien is het niet meer dan logisch om te veronderstellen dat Mick Karn de New Age-beweging geen kwaad hart toedraagt. Tenminste? ‘Wel, ik denk dat het een goed teken is dat de platenmaatschappijen eindelijk accepteren dat er dingen zijn die verder gaan dan popmuziek. Maar ik geloof niet dat het echt veel zal veranderen. Op het moment dat een artiest bij zichzelf moet toegeven in de New Age terecht te zijn gekomen maakt hij niet veel kans meer om te ontsnappen naar iets dat groter is. Wat mij betreft is muziek gewoon muziek. Ik ken niet zoveel dingen die als New Age bestempeld worden. Alleen Mark Isham (trompettist met wie Karn onlangs getoerd heeft – CCE) en het Windham Hill-label. En natuurlijk de ambient muziek van Brian Eno. Maar ik zie eigenlijk het verschil niet zo. Waarom kunnen al die dingen niet gewoon onder de popmuziek vallen? Waarom moeten ze in dit speciale hokje geplaatst worden? Mijn muziek kan als experimenteel betiteld worden, maar zou er een nummer-een-hit van de elpee getrokken worden, dan zou het ineens weer popmuziek zijn. Kun je het nog volgen, haha…’

WINDHAM HILL – THE FINE ART OF MUSIC
Al enkele keren genoemd is het Windham Hill-label van de Amerikaanse gitarist William Ackerman, die min of meer als de grote heilsbrenger van de New Age-muziek gezien wordt. Deze in 1949 in Duitsland geboren Californische gitarist is altijd op zoek naar dat ene akkoord waarmee hij de hele atmosfeer kan verklanken. Hij werkte met de theatergroep van de Stanford Universiteit, voor hij zich in de uitgestrekte wouden van Californië terugtrok en als een brave hippie houten huizen voor natuurfreaks timmerde. Met zijn neef Alex de Grassi begon hij de bouwonderneming Windham Hill Builders. In de avonduren pingelde het tweetal wat op gitaren in een poging stemmingsmuziekjes te creëren voor Shakespeare-stukken. Een eigenbeheer-elpee van 300 exemplaren groeide uiteindelijk zonder enige vorm van promotie of airplay en louter door mond-op-mond-reclame door naar een verkoopsucces van 300.000 stuks. Momenteel bedraagt de omzet van het Windham Hill-label zo om en nabij twintig procent van de totale omzet van de Amerikaanse gigant A&M, met wie Windham Hill een distributie-deal heeft.

Vanaf het prille begin zijn door Ackerman beslissingen genomen op basis van esthetische (terug naar de natuur) en kwalitatieve criteria, een aanpak die ver ligt van de bestaande conventies bij de gemiddelde platenmaatschappijen. De marketingstrategie is in de loop der jaren niet al teveel bijgesteld en nog altijd gericht op een directe benadering van de consument. Inmiddels lijkt Windham Hill met een jaarlijkse groei van zo’n veertig procent zeker in Amerika het succesverhaal van de jaren tachtig te worden. Een vreemde zaak, gezien het anonieme karakter waardoor bijvoorbeeld de platen van labelbaas William Ackerman bepaald worden. Het zijn stuk voor stuk sferische werkjes waar in technisch opzicht niet dàt op aan te merken valt maar die door het ontbreken van elk spanningselement maar doordreutelen en er in feite gewoon niet zijn. Iets meer vibrerend zijn de klankwerkjes die gitarist Michael Hedges op zijn platen bouwt maar meer dan een glijmiddel voor de stress-ondermijnende valiumpil kan ook zijn bijdrage aan de muziekcultuur van deze tijd niet genoemd worden. Het verkoopt echter grandioos, evenals de met breekbare piano-miniatuurtjes gevulde platen van George Winston. Deze laatste is in Amerika de belangrijkste representant van Windham Hill met twee gouden en een platina elpee. Het was met zijn Autumn, dat onderdeel uitmaakt van een trilogie waartoe ook December en Winter Into Spring behoren, dat Windham Hill op de platenmarkt doorbrak.

Niet onvermeld blijven en wat mij betreft de enige echt boeiende platen op het Windham Hill-label zijn het minimalistische Vapor Drawings en Film Music van de door Mick Karn al genoemde trompettist Mark Isham. Beide platen ademen, zeker ook door het gebruik van electronica en percussie, een pop-achtige sfeer uit die in combinatie met jazz-fusion-achtige injecties voor een breed en steeds veranderend klankenspectrum zorgdraagt.

COMMUNITY-SISSING
‘Muziek voor bij de open haard en met een goed glas wijn.’ Dit was een veel gehoorde opmerking na afloop van de Windham Hill-avond zoals die enige maanden geleden in de Amsterdamse trendy club De Roxy georganiseerd werd. Weinig verheffend waren de optredens van pianist Philip Aaberg (ooit nog Peter Gabriel), de jazzfolk-band Montreux en gitarist Michael Hedges, waarbij vooral de laatste zichzelf en het voor een opvallend groot deel als kakkerige yups ogende publiek volkomen belachelijk meende te moeten maken door met als bindmiddel The Beatles’ Come Together voor een weinig verheffende vorm van community-singing te moeten zorgdragen. Montreux wist tot aardige aanzetten te komen maar bouwde deze niet verder uit, alsof men na het voorspel bang was om door te stoten naar een echt orgasme. Nu schijnt enige vorm van opwinding, of ze nu van het publiek afkomstig is of van de uitvoerenden, in deze kringen toch niet op prijs gesteld te worden, gezien het feit dat zogauw iemand maar zijn bier iets te luidruchtig naar binnen klokte of anderszins van zijn aanwezigheid blijk gaf er alras vanuit de voor het podium opgestelde stoelen een soort community-sissing omhoog steeg. All You Need Is Love zongen de Fab Four ooit. Love and Understanding. Twintig jaar later tijdens de zogenaamde New Age-golf is het meer een misplaatst soort arrogantie en superioriteitsgevoel waardoor de trendy muziekliefhebber opvalt.

The moon gives you light
and the bugles and drums give you music
and my heart, oh my soldiers, my veterans,
my heart gives you life.
(Walt Whitman)

OPIUM-SCHUIVERS
Een maatschappij die al jaren New Age-platen uitbrengt is het Duitse ECM. Alleen wil label-baas en huis-producer Manfred Eicher van deze naam niets weten, ‘omdat hij altijd al deze muziek gemaakt heeft, lang voordat er zoiets was als New Age.’ ECM brengt muziek uit die over het algemeen gesitueerd is in het grijze schemergebied waar pop, jazz en klassieke avantgarde elkaar de hand schudden en innige liaisons aangaan. Het resultaat is vaak van een minimalistisch karakter, alhoewel ook de luidruchtige avantgarde-uitspattingen van bijvoorbeeld het Art Ensemble Of Chicago bij ECM onderdak vinden.

Zowel produktie-technisch als wat betreft de artistieke verrichtingen zijn de meeste ECM-produkten meestal van hoog niveau en ontberen ze zeker de bloedeloosheid waardoor de ‘echte’ New Age nogal eens gekenmerkt wordt. ECM wordt in Nederland gedistribueerd door Dureco dat bijvoorbeeld ook een aan New Age verwante serie als Lifestyle (de naam zegt het al) op de markt brengt. Ik praat met Hans Vatter en Hans van Dodewaard, beiden functionarissen bij Dureco. Op de achtergrond speelt zacht een cassette van de Lifestyle-groep Latitude: een beetje fusion, beetje folk, beetje minimal, aangenaam om naar te luisteren. Hans Vatter: ‘New Age is niet alleen de muziek voor de spuiters, de snuivers en de opiumschuivers, hè… New Age is behang. En dat kan denigrerend klinken maar zo is het niet bedoeld. Sommige New Age gaat ook wel wat verder. Maar in hoofdzaak is New Age behang, muziek die als je in een bepaalde stemming bent voor de achtergrond zorgt, waar je tegenaan kunt leunen.’

Maar heb je dan niet aan twee of drie platen genoeg, wil ik weten. ‘Nee, juist niet. Je stemmingen zijn tenslotte iedere keer anders. Dat is het mooie hiervan.’

Mooi voor wie, voor de consument of voor de platenmaatschappij? ‘Ik denk voor beiden. Naast producent en distributeur ben ik zelf ook nog consument. En ik heb zeker niet genoeg aan twee platen. Wat New Age betreft – laten we voor het gemak die term maar aanhouden – heb ik in mijn auto zo’n tien cassettes. En dat varieert van Chris Hinze’s Meditation And Mantras tot wat elektronisch spul. En alles wat daartussenin zit. New Age heeft een multifunctioneel karakter. Heb je eens een lekker diner met vrienden, dan zijn er New Age-platen die je kunt draaien. Als je nu eens lekker wilt ontspannen kun je bij New Age terecht. Of als je aan yoga wilt doen of aan meditatie. Maar ook als je een keer bekaf thuis komt en alleen maar op de bank onderuit wilt gaan en het laatste wat je aan je hoofd kunt hebben is opdringerige muziek, dan geeft New Age rust. Aan de andere kant is er muziek die een stimulerende werking heeft, die je werkelijk op tempo brengt. En dat is niet saai, want – laten we eerlijk zijn – marsmuziek was de allereerste New Age-muziek.’

Hij is het dus niet eens met stellingen als zou New Age vooral gericht zijn op ontspanning. ‘Nee, dat is een uitleg die het allemaal veel te beperkt maakt. Dan praat je over meditatieve muziek. En laten we eerlijk zijn: lang voordat er zelfs maar sprake was van New Age waren er al heel veel mensen die meditatieve muziek maakten. Stephan Micus is zo iemand: die maakte New Age toen nog niemand van het woord gehoord had.’

New Age is een etikettering die verkoopt? Beide Hansen geven dit ronduit toe. Hans van Dodewaard: ‘Het is een soort modegril.’ Hans Vatter: ‘Kijk, muziek is iets wat heel moeilijk onder woorden te brengen valt. Ik heb jarenlang in die hele jazz-scene rondgebanjerd en dan vroegen ze vaak aan mij: ”Wat voor stijl is dat nou?” En dan riep ik altijd het domste wat er is, zoiets van: ”Ik weet niet wat het is maar ik vind het gewoon mooi.” Want hoe moet ik nu in hemelsnaam Keith Jarrett omschrijven? Die man is jarenlang in het vakje avantgarde piano ondergebracht. En nu is hij dan misschien New Age. Het is niet meer dan een herontdekte muziekvorm.’

MANTOVANI
‘We zijn de laatste jaren overstroomd met een enorme hoeveelheid van laten we het maar verhalende muziek noemen. Inclusief de pop. Elk stuk, al duurde het drieënhalve minuut, had iets te zeggen, had een verse, een chorus enzovoort… Daarin werd alles gecomprimeerd. Daartegenover stonden in het verleden de Mantovani’s en de Carravelli’s, lang aangehouden strijkerspartijen waar nog wel een melodie in te vinden was maar die vaak al veel symfonischer was opgebouwd. Wij zijn toen in het fameuze gat in de markt gedoken. Het was in die tijd erg in om bijvoorbeeld voor een paar vrienden een dineetje te verzorgen en dan met wat romantische muziek een bepaald sfeertje te creëren. De restaurants schoten toen als paddestoelen uit de grond, de nieuwe Franse keuken kwam op… Je kent het verhaal… Daar sprongen wij toen op in. Er is nu een nieuwe groep dertigers gekomen. Die waren toen achttien en hebben niet meer die nostalgische gevoelens ten opzichte van Mantovani. Mantovani verkoop je echt niet meer. Maar ze hebben wel een soortgelijke behoefte: om relaxte muziek te horen die binnen hun eigen leefpatroon past. Net zoals ik in de jaren zestig zat te blowen met wierook erbij. En New Age-muziek. Alleen heette het toen anders. Maar ook blues. Ik gebruik blues als New Age.’

Opvallend binnen het uitgebreide aanbod van Dureco is de zes delen tellende Solitudes-serie, waarop klankcollages (Environmental Sound Experiences) te vinden zijn die de Amerikaanse maker van natuurdocumentaires Dan Gibson heeft samengesteld uit louter natuurgeluiden, van klaterende beekjes en getwinkelier van vogels tot rollende donders en grommende wolven. Een verregaande vorm om de sleur van alledag mee te doorbreken. Kunnen de heren zich eigenlijk voorstellen dat er misschien mensen zijn die wel eens stilte om zich heen willen voelen, niets willen horen? Hans Vatter: ‘Absolute stilte bestaat gewoon niet. Hooguit in een studio. Mensen zijn ook als de dood voor stilte.’ Hans van Dodewaard valt bij: ‘Bij absolute stilte voelen mensen zich niet ontspannen. Men ráákt gespannen. Heb je op zo’n moment wat achtergrondmuziek, dan is er een houvast dat je nodig hebt om in een meer relaxte stemming te komen. Maar stilte, dat kan heel beklemmend werken. Het werkt desoriënterend. Ik heb er jongens echt gek van zien worden, bij het patrouille lopen, beren van kerels vaak… Maar dat is een ander verhaal.’

MEDITATIE
Wie aan meditatie denkt, denkt vaak meteen aan India, het land dat al in de jaren zestig de functie van pelgrims- en toevluchtsoord voor westerse zoekers en dolenden had. Een van de meer bekende musici en filosofen uit die omgeving is Sri Ganapaty Saccidananda Swamiji, onder anderen te horen op Meditation And Mantras van de Nederlandse fluitist en New Age-wegbereider Chris Hinze. Onder Swamiji’s eigen naam is momenteel verkrijgbaar de dubbelelpee Garland Of Bhajans die live werd opgenomen in India. De platen ademen in tegenstelling tot de meeste onder de noemer New Age vallende produkten een opgewekte sfeer uit, waarin met wat fantasie zelfs aan Ierse volkswijsjes refererende riedels te herkennen zijn. De muziek zit vol steeds weerkerende thema’s die door Sri Ganapati en zijn enthousiaste publiek op aanstekelijke manier met community-singing en het bekende vraag-antwoord-spel aan elkaar gezongen worden. En geloof het of niet: Garland Of Bhajans swingt!!

Volgens Swamiji is muziek het heilmiddel voor alle ellende op deze wereld. ‘Als ik een concert geef, dan is dat een middel om tot meditatie te komen. Ons hele leven is een missie. Wij denken teveel en dan is het goed om van tijd tot tijd tot kalmte te komen. Zoveel mensen nemen daarvoor drugs of alcohol. Om kalm te worden is muziek echter een veel betere therapie. Een rustige geest stelt de mens in staat alles aan te kunnen. Iemand die zich vredig voelt kan een enorme energie ontplooien. De melodie is het middel dat voor blijdschap zorgt.’

Opmerkelijk bij de muziek van Swamiji is het feit dat hij voor de vertolking van zijn op oude traditionele Indiase stijlen gebaseerde tunes naast onder andere percussie gebruik maakt van een synthesizer. Hem werd in een droom verteld dit te doen.

Is het voor hem belangrijk dat de mensen die naar zijn muziek luisteren weten waar die vandaan komt en dat ze de teksten begrijpen? ‘Het is belangrijk. Je moet de betekenis van vriendschap en liefde leren kennen. Swamiji gelooft in de taal van het hart. Als je geld wilt uitgeven, tel je eerst na wat je hebt. Wil je eten, dan keur je het voedsel en kiest voor het meest aantrekkelijke. Kwaliteit is belangrijk. Bij alles. En begrip. Zij die naar een concert van Swamiji komen zijn daar geestelijk op voorbereid. En de eerste keer zullen ze misschien niet begrijpen waar het over gaat. Een tweede maal zullen ze echter al een beetje meer van Swamiji begrijpen. En als ze hem begrijpen, dan zal er vreugde in hun hart zijn.’

Hoe staat hij tegenover meditatie-muziek als modegril? ‘Het zijn de nieuwsmedia die er een modegril van maken, niet de muzikanten.’

En de marketingstrategie van vele platenmaatschappijen, die louter uit geldgewin het ene New Age-label na het andere uit de grond stampen. ‘Ik heb geen problemen met geld verdienen. Als het een middel is om veel mensen tot elkaar te brengen en zich gelukkig te laten voelen. Er komt op die manier een enorme energie vrij. En trouwens, die gitaarspeler die zoveel geld verdient, die betaalt toch belasting?’