Met de release van hun zevende studioalbum Things We Have In Common sluit Efterklang een reis af die begon met Altid Sammen (2019) en werd voortgezet met Windflowers (2021). Deze drie albums vormen voor het Deense trio een pad naar een eenvoudigere en toegankelijkere vorm van expressie, waarin thema’s als menselijke verbondenheid, de relatie tussen mens en natuur, en collectieve spiritualiteit en saamhorigheid worden verkend.

Mads Brauer, Casper Clausen en Rasmus Stolberg maken als de drie kernleden van Efterklang al meer dan 20 jaar samen muziek. Pianist en componist Rune Mølgaard richtte met hen Efterklang op, maar vertrok na hun tweede album Parades in 2007. Sindsdien was hij in meerdere of mindere mate af en toe betrokken bij de band. Voor Things We Have In Common werkte Rune echter volledig samen met de band en schreef hij mee aan 7 van de 9 nummers.

Altid Sammen vierde de verbondenheid tussen de bandleden en de vele gastmuzikanten, zowel in de studio als tijdens tournees. Het was niet alleen een blik op de toekomst, maar ook een eerbetoon aan de hechte vriendschappen die de kern vormen van Efterklangs muzikale odyssee. Het daaropvolgende album Windflowers richtte zich vooral op de relatie tussen mens en natuur. Vanwege de Covid-19-pandemie waren er minder sessiemuzikanten betrokken, waardoor Mads Brauer, Casper Clausen en Rasmus Stolberg grotendeels op zichzelf waren aangewezen. Ook in deze omstandigheden kwam de oprechte vriendschap naar voren, die doorklonk in veel van de nummers op Windflowers.

Het basisidee van Efterklang draait om verbinding en menselijke relaties. Het nieuwe album Things We Have In Common schijnt licht op wat ons als mensen verbindt, iets waar velen in deze tijd van polarisatie bewust of onbewust aan voorbijgaan.

Na zijn vertrek bij de band werd Rune, gedreven door liefde, lid van de Mormoonse Kerk. Daar ontdekte hij zijn spirituele kant. Na verloop van tijd vond hij het echter steeds moeilijker om zijn nieuwgevonden geloof vast te houden, vooral toen hij daarin geen antwoorden vond op de grote levensvragen. In 2022 besloot hij dan ook de Mormoonse Kerk te verlaten.

Hoewel Rune al vóór zijn vertrek uit de kerk was uitgenodigd om bij het album te helpen, ontwikkelde de relatie tussen hem en de band zich pas echt na zijn vertrek. De discussies over zijn geloofsafval hadden een duidelijke impact op het creatieve proces.

“Tegen het einde spraken we over het gevoel van erbij horen in relatie tot Runes reis en hoe hij dat gevoel niet langer in de kerk vond,” legt Rasmus in de informatie bij het album uit. “We hadden ook een gesprek over hoe Caspers gevoel van erbij horen verbonden is met iets nomadisch, en hoe Mads en ik dit associëren met onze families.”

Toch ontdekken ze, stuk voor stuk, een thuis in de muziek. Samen muziek maken gebeurt vanuit een oprechte nieuwsgierigheid, in een gedeelde ervaring van het moment. Dit proces vraagt om overgave. “Bestaan in situaties waarin we nergens of bij niemand horen – en daarin samen zijn,” verwoordt Casper het treffend. Dat is waar Things We Have In Common om draait.

Naast Efterklang en Rune zijn er zoals vanouds gastmuzikanten betrokken bij Things We Have In Common, waaronder de Finse drummer Tatu Rönkkö, de Venezolaanse gitarist Hector Tosta en de Guatemalteekse celliste en zangeres Mabe Fratti. De Italiaanse mixer Francesco Donadello laat zijn kenmerkende stempel op de plaat achter, net als het Sønderjysk Pigekor (South Denmark Girls’ Choir) dat te horen is in de nummers Animated Heart en To A New Day.

De eerste single van het album was Getting Reminders, waarin de kenmerkende trompetklanken van Zach Condon van Beirut te horen zijn. De volgende single, het elektronisch gevleugelde Plant, bevat naast Engelstalige vocalen van Casper Clausen ook de cello van Mabe Fratti en haar Spaanse zang. Plant gaat over het durven reiken voorbij onze grenzen, het verlaten van onze comfortzone en het delen van onszelf met anderen. Het nummer moedigt aan om kwetsbaar te zijn, zoals een plant die zich naar het licht uitstrekt. De boodschap van het lied is dat mensen op hun best zijn wanneer ze samenkomen, in plaats van geïsoleerd te zijn.

arms reach out
we’re not belonging

este amor el que quieres, este amor el que quieres…

Efterklang staat bekend om hun experimentele en intuïtieve benadering van elektronische kamerpop, waarmee ze de grenzen van het genre blijven verkennen. Hun muziek kenmerkt zich door een gelaagde klank, die elementen van zowel akoestische als elektronische instrumentatie harmonieus met elkaar verbindt.

Things We Have in Common is een volgende stap in het muzikale avontuur van de band, waarin dit keer veel ruimte is gecreëerd voor de ideeën en het sonische universum van de (tijdelijk) teruggekeerde Rune Mølgaard. Mads Brauer, Casper Clausen en Rasmus Stolberg hebben hier bewust een stap teruggenomen, maar het album toont aan dat een stap terug ook een stap vooruit kan zijn. Dit wordt krachtig geïllustreerd in de afsluiter To A New Day, waarin Casper Clausen samen met het koor zingt:

shoulder length, turning the wheel
like dreams in the night
we’re now or forever
we are born to the Earth giving birth
to a new day
what if we tried
to be gentle

Wat als we probeerden om zachtaardig te zijn? Het is misschien wel de belangrijkste vraag van deze tijd.

Efterklang – Things We Have in Common
City Slang | Konkurrent
Foto’s Efterklang © Søren Lynggaard

E F T E R K L A N G

Mads Brauer, Rasmus Stolberg en Casper Clausen gaan verder op een creatieve reis die hen, vrienden sinds hun prille jeugd, nog meer bij elkaar heeft gebracht, ook al lopen hun individuele en creatieve levens vaak uiteen.

Ik spreek Casper Clausen via een videoverbinding in de nadagen van de coronamaatregelen, vlak voor de start van de Windflowers tournee, die tot zijn grote vreugde ook Nederland kan aandoen. De zanger van Efterklang is in Kopenhagen. Hij was door de opnamen voor Windflowers de laatste tijd sowieso minder in Lissabon, waar hij al enkele jaren een appartement heeft.

Casper Clausen is net uit quarantaine. Corona. Nog net even opgelopen.

Casper: “We brachten onlangs veel tijd door met een grote groep tieners en een meisjeskoor uit onze woonplaats, en we moesten daarbij een beetje woekeren met de ruimte. Toen heb ik het dus gekregen. Maar gelukkig had ik geen grote klachten, een beetje een loopneus en wat hoofdpijn, maar geen ademhalingsproblemen of iets dergelijks.”

Denemarken hief nog eerder dan Nederland alle coronamaatregelen op. Het was lang onzeker of en hoe de Windflowers tournee doorgang kon vinden, maar eindelijk is het dan zover. Er zijn geen restricties meer voor de shows. Optredens kunnen met gebruikmaking van de volledige capaciteit van de meeste zalen. Het probleem is nu meer, vraagt Casper zich af, of mensen zich op hun gemak voelen als ze naar shows komen. Het wordt meer een mentale kwestie, denkt hij. Sinds het begin van de pandemie zijn mensen gewend geraakt aan afstand van elkaar houden en het dragen van mondmaskers. Dat hoeft niet meer, is in ieder geval niet meer verplicht. Die nieuwe situatie zal van veel mensen een aanpassing vragen. Casper is benieuwd hoe dat gaat uitpakken. Dus ja, de vraag is, hoeveel publiek zal er zijn bij de shows?

Casper: “En hoe zit het met wat er de afgelopen jaren is gebeurd en de interesse van mensen? Waar zijn ze in geïnteresseerd? Wat voor groepen trekken we? Als ik naar mijzelf kijk, dan is het alsof ik de afgelopen twee jaar een beetje ander leven heb achtergelaten. De vraag is dus: Waar ben ik naar op zoek? Ik denk dat veel mensen dat hebben. We zijn, dat kan niet anders, mentaal en sociaal veranderd. Misschien voelen we nog angst om met andere mensen samen te zijn. En als jij zelf niet bang bent, dan is je vriend of je familie dat misschien wel. Het zal wel een tijdje duren voordat concertzalen weer wat voller en energieker worden. Maar ik denk dat het een zegen is om naar buiten te gaan en artiesten te zien en muziek te horen en/of naar een tentoonstelling te gaan, om inspiratie op te doen en mensen te zien, misschien zelfs wat vreemden te ontmoeten. Er gebeuren gewoon zoveel goede dingen rond een show. Maar ja, ik weet zeker dat het niet meteen zo zal zijn.”

Maar zoals het was, wordt het niet meer. Het is een andere wereld geworden.

Casper: “Dat klopt helemaal. Het hele concept is veranderd. Er zijn zoveel dingen die we twee jaar geleden niet wisten, over ziektekiemen, bacteriën, ziekte. Het was moeilijk om steeds met al die cijfers te worden geconfronteerd, waarvan je niet wist waarmee ze te vergelijken, zoals hoeveel mensen er sterven. Hoeveel mensen sterven er normaal gesproken? Ik bedoel, wat is normaal, ik heb geen idee. Ik heb vrij veel vertrouwen in de regering hier in Denemarken, maar ik breng ook veel tijd door in Portugal en ervaar hoe ze daar hun regering niet op deze manier vertrouwen. Je begint er dus vanuit verschillende hoeken naar te kijken. Het komt gewoon neer op menselijke interactie.”

Toen Windflowers vorig najaar uitkwam, schreef ik over het album: “Er is leven na de pandemie”.

Casper: “Als je zegt dat er leven is na de pandemie, doet het me inderdaad denken aan toekomst. Het zegt dat er een leven is dat misschien verder gaat dan wat we op dit moment leven. Dat resoneert wel in mij. Het album is weliswaar tijdens de pandemie gemaakt, maar het probeert wel echt weg te blijven van de duisternis, de spreekkamer van de dokter. Veel van mijn vrienden hadden mentale problemen. Er is, gelukkig, in mijn vriendengroep niemand gestorven. Maar de zwaarte van de situatie tastte mensen existentieel aan op manieren die ik nog nooit eerder heb gezien. Dat in ogenschouw genomen, denk ik dat het proces dat wij als band doormaakten, veelal werd gevoed door geluk of dankbaarheid om te doen wat we al zo lang deden, namelijk samen muziek maken, als vrienden. Met die stemming gingen we de studio in en hadden plezier. Dat betekende: Schetsen maken en spelen met geluiden. Liedjes maken en ze bij elkaar voegen tot een album. Met elkaar praten over wat we voelen, waar het nummer over gaat en hoe we dat over willen brengen. Dat alles samen was zo’n zegen. Windflowers ademt al die dingen die muziekjournalisten nu doen vragen: Waarom zo blij? Weet je, als ik naar het album luister, denk ik dat het iets positiefs is, zoals de meeste Efterklangmuziek. Er zit een beetje hoop in, misschien.”

Casper noemde het al en het klinkt echt uit alle groeven van Windflowers: Het leven vieren op een speelse manier met vrienden. Ja, er is leven na de pandemie. Maar er was ook leven tijdens de pandemie.

Casper: “Zeker. Ik heb veel goede tijden meegemaakt tijdens de pandemie. Tussen perioden van twijfels en allerlei andere dingen in. Ik heb een solo-album gemaakt dat in het begin van vorig jaar uitkwam (Better Way – CCE). Vervolgens was er dit proces met mijn vrienden. Het was zo’n stimulerende en opwindende ervaring om weer muziek te maken met mensen die ik heel goed ken, om ideeën te kunnen uitwisselen en dingen niet alleen te hoeven voltooien, maar om het samen als groep te doen. Er was tijd en ruimte om te experimenteren, nieuwe geluiden te introduceren, te spelen met een vocoder en dingen doen die we vroeger veel deden toen we jonger waren. Zoals toen we begonnen met het maken van muziek en we een studio vol instrumenten hadden. Spelen met xylofoons.” Hij pakt er een op vanonder de tafel en laat hem me zien.

Casper: “Muziek heeft mij in de loop der jaren veel synths leren kennen, vaak als softsynths (virtuele synthesizers – CCE) voor op de computer. En dat is echt spannend. Je kunt de meest waanzinnige synths krijgen die vroeger duizenden dollars of euro’s kosten. Ineens heb je het allemaal binnen handbereik. Maar het mist iets wat een fysieke ruimte wel heeft, iets groots dat hoort tot het DNA van Efterklang. Het stamt uit de echt vroege dagen van hoe we onszelf definieerden, dat we een ruimte hadden, wat oude instrumenten, en mensen uitnodigden om muziek met ons te maken en op te nemen. Fysiek samenwerken met andere mensen in een ruimte is zo belangrijk voor ons als band. En met Windflowers raakten we dat oude gevoel weer aan en maakten we het album zoals het nu is.”

Efterklang betrok altijd (internationale) gasten en sessiemuzikanten bij het scheppingsproces. Dat lag nu minder voor de hand. De bandleden moesten bijgevolg de opnamen voor Windflowers anders aanpakken dan ze gewend waren. Het werd een terugkeer naar de basis. Ze reisden, met entourage, vijf keer naar de Real Farm studio op het eiland Møn, ten zuiden van Kopenhagen, en dat was het.

Casper: “Dat is ook heel waar. Ik was ook wel op reis. En we wonen ver uit elkaar. Aanvankelijk gebeurde er veel via de computer. We begonnen met Dropbox en wisselden ideeën uit. Maar het soort album dat daaruit voortkwam was geen Efterklang. We besloten fysiek bij elkaar te komen en aan het werk te gaan. Ik kan goed alleen werken, maar als er anderen zijn die deel uitmaken van het proces, gaat het sneller en gemakkelijker en is het veel opwindender. Het maakt het proces organischer.”

Hij noemde het al. Casper Clausen is altijd aan het experimenteren, altijd op zoek naar nieuwe geluiden. Wie een inkijkje wil in het creatieve opnameproces van Casper Clausen, kan op YouTube terecht bij een Open Labo Session video opname van Petites Planètes filmmaker Vincent Moon. Casper Clausen jamt daarin en gaat de interactie aan met de bijzonder veelzijdige en muzikale grenzen overstrijkende Franse cellist Gaspar Claus (!). De Open Labo Sessions vinden plaats in de legendarische Labomatic Studios in Parijs, honderdtwintig vierkante meter verdeeld over drie ruimtes.

Ook in een andere opname van Vincent Moon zien we Casper Clausen actief als geluidsjager. Op 28 februari 2014 nam Vincent Moon in concertzaal Alsion in Sønderborg, Denemarken een concert op met Efterklang onder de noemer The Last Concert. Naast Efterklangs Mads Brauer, Casper Clausen en Rasmus Stolberg stonden op het podium het Sønderjyllands Symfonie Orkest, het Sønderjysk Meisjeskoor en muzikale zielsverwanten als tour-bandlid Peter Broderick. Tussen de bedrijven door zien we Casper Clausen in de weer met het maken van ‘field recordings’. En dan is er nog het album Piramida uit 2012, waarvoor de band naar de mijnbouwnederzetting Piramyden op Spitsbergen trok. Hier woonden ooit zo’n duizend Russen, maar de nederzetting werd in januari 1998 voor altijd gesloten en achtergelaten. De leden van Efterklang bezochten deze verlaten plek vol ruïnes om “geluiden te verzamelen”. Ze legden er meer dan duizend vast. Die werden in een studio in Berlijn tot songs verwerkt en opgenomen met, naast Efterklang zelf, muzikale gasten als Peter Broderick op viool, Earl Harvin op drums, Nils Frahm op piano, de blazers van het Andromeda Mega Express Orchestra en een zeventig-koppig meisjeskoor.

Op zoek naar geluiden om in een muzikale context te gebruiken, het maakt deel uit van het muzikale DNA van Casper Clausen.

Casper: “Dat is waar. Zo begonnen we onze reis met een idee van een rockband met daarin een iets afwijkend orgelgeluid. Dat was de missie toen we zestien jaar oud waren. We wisten ook al snel wat we echt opwindend vonden om naar te luisteren. De eerste band van toen die in me opkomt, is Neubauten, de industriële band uit Berlijn, jaren tachtig post-punk. Je hoort gitaren en drums en dat soort dingen, maar ook metalen buizen en rare instrumenten. Zij hadden een gevoeligheid voor textuur en voor opwindende geluiden en gebruikten die op nieuwe, afwijkende manieren. Geluiden kunnen vreemd genoeg allemaal erg op elkaar lijken, afhankelijk van je gemoedstoestand, zo werkt dat tenminste bij mij, maar dan verandert er iets. Je loopt over straat en er staan overal lantaarnpalen, van metaal. Je hebt een ring om je vinger en daar sla je mee tegen zo’n paal en klinkt er een geluid. Maar doe je datzelfde in Lissabon, dan blijken diezelfde soort palen een andere toon voort te brengen. En dan begin het te stromen. Die ervaringen zijn de brandstof voor mijn creatieve denken tijdens het maken van muziek. We hebben in dat opzicht veel geleerd van Neubauten, of van iemand als Chris Watson, die geweldige veldopnamen maakt en veel BBC-documentaires heeft opgenomen. We halen daar veel inspiratie uit. Tegelijkertijd zijn we geen band die onnodig kunstzinnig en zwaar doet. Dat is niet onze taak.”

Je hebt het over Chris Watson. Ik heb dit gisteren gekocht. Ik laat hem een LP van Chris Watson zien.

Casper: “Oh, wauw. Geweldig, het komt allemaal samen. Hoe heet die plaat?”

Notes from the Forest Floor.

Casper: “Oh, is dat een nieuwe?”

Nee, uit 2019.

Casper: “Die moet ik opzoeken. Dat zou geweldig zijn.”

Het album Windflowers laat drie vrienden horen die elkaar weer ontmoetten, ieder met zijn eigen, onderweg verzamelde, creatieve bagage, in een tijd die voor velen en ook voor hen onzeker aanvoelde. De hoop en verandering, die de windbloemen uit de titel symboliseren, staan in de songs centraal, vertaald in liefde voor elkaar en voor de natuur om ons heen.

Windflowers ademt leven en stelt zich eerlijk, oprecht en open op voor de ander, hoe vreemd, hoe anders die misschien ook is, zoals in de met subtiele elektronica meesterlijk vormgegeven, dromerige openingssong Alien Arms:

Let me into your heart
We’re mountains apart
Only love can find a way
Giving birth to whatever we can

Het sfeervolle Hold Me Close When You Can presenteert Casper Clausen met wervelende falsetstem, begeleid door ingetogen pianoklanken. In het korte, maar daarom niet minder fraaie, instrumentale intermezzo Lady Of The Rocks krijgt de piano gezelschap van wat lijkt het geluid van kustvogels te zijn (daarover later meer). Het heerlijk swingende Living Other Lives ademt duidelijk invloeden van Caspers vorig jaar verschenen solo-album Better Way. Het nummer vindt, evenals Better Way, zijn oorsprong in zijn studio in Lissabon. Living Other Lives begon als een groovy loop van samples, gevolgd door een Instagram stroom beelden over het verlangen van veel mensen naar andere levens, en de behoefte die fantasieën met de wereld te delen:

I keep dreaming, living other lives
from emotions, deeper within, across an ocean, living again

We hadden het over geluiden. Voor Living Other Lives heb je samples gebruikt van Deep Listening Session van Laraaji, waarvoor hij ook toestemming heeft gegeven. Hoe is dat gegaan?

Casper: “Ik heb in mijn studio een kleine sampler (Roland 404 – CCE), die ik de afgelopen jaren veel heb gebruikt. Het is voor mij een andere manier om met het schrijven van songs te beginnen. Ik zocht naar geluiden en luisterde in die tijd veel naar Laraaji. Ik vindt het echt goed wat hij doet en hou van zijn persoonlijkheid. Je stapt door zijn muziek in zijn wereld vol kleuren en geluk en positiviteit. Ik luisterde er gewoon naar en assembleerde met de sampler wat dingen, en op de een of andere manier kwam ik in een ritmepatroon terecht dat uiteindelijk de basis voor Living Other Lives werd. Aan het einde van het proces was ik natuurlijk helemaal vergeten waar de opnamen vandaan kwamen. We moesten dus uitzoeken wat het precies was. Maar we hadden wel een idee, herkenden de manier hoe hij de citer bespeelt. Dus ja, we hebben contact opgenomen met zijn label en dat hele proces doorlopen. En uiteindelijk was iedereen akkoord. Ik moet daarbij wel opmerken dat we gelukkig niet al te veel van dat soort akkefietjes hadden. We hebben wel een paar grijze haren gekregen in dat proces. Er zijn veel mensen, niet perse hijzelf, bij de beslissing over dit soort zaken betrokken. Maar we hadden geluk en waren heel blij dat hij ermee instemde. Zijn goedkeuring verheugde ons ook, omdat hij, zijn spirituele houding, voor een groot deel doorklinkt op dit album. We keken naar een van zijn lockdown-shows terwijl we het album aan het opnemen waren, en naar de opnamen in de studio waarin hij na de show vragen beantwoordde. Het is alsof hij zijn eigen wereld heeft gecreëerd, als een ruimte waar je in loopt. Die is gevuld met al die klanken die hij maakt en altijd heel open. Er zijn daar balanspunten waarin muziek wordt tot iets wat kan helen, op een bepaalde manier. Laraaji of Laraaji muziek is niet alleen luisteren naar muziek, het is ook luisteren naar een manier van zijn.”

Begin 2021 kwam van Casper Clausen diens eerste solo-album Better Way uit. Dat had als thema: “het vinden van een betere manier om hoger te reiken, sterker lief te hebben, harder te vallen”, aldus de raadselachtige uitleg van de musicus zelf destijds in een persbericht. Better Way was voor het grootste deel opgenomen in Clausens studio in Olho de Boi, Almada, Portugal en in Hiriketiya, Sri Lanka. De mix en productie werden thuis gedaan bij Peter Kember van Sonic Boom en Spacemen 3, die woont in de heuvels van het eveneens Portugese Sintra. De tracks op het album, waarop analoog machinaal aangedreven songs afwisselen met klankkleuren en structuren die refereren aan Clausens voormalige woonplaats Berlijn en aan psychedelische rock, zijn voor een groot deel intuïtief en improviserend tot stand gekomen, en dat verbindt ze met elkaar.

In hoeverre het maken van Better Way invloed heeft gehad op de totstandkoming van Windflowers, wil ik weten.

Casper: “Die invloed was er, zeker. Een vriendin van mij die ik al een hele tijd ken zei: ‘Dat nieuwe album klinkt alsof er meer van jou in zit.’ In het begin begrepen we niet echt wat ze bedoelde. Een nader gesprek wees uit dat het waarschijnlijk te maken heeft met een soort van kleurrijke boodschap om niet bang te zijn om iets te doen omdat het niet des Efterklangs zou zijn. Vanaf het begin van dit album was het heel duidelijk dat ik elk idee dat in mij opkwam in wilde brengen. Dingen die klonken als mijn solo-album? Prima. Laat maar horen. Eens kijken wat ze erover zeggen. Tot mijn verbazing waren er best wel wat nummers die ik anders niet had ingebracht, maar waarin ik nu, door het solo-album, vertrouwen had, omdat het wat mij betreft allemaal om speelsheid gaat, althans mijn inbreng in deze zaak. Tot dan had Efterklang soms voor mij een strikt bepaalde identiteit. Mijn solo-album heeft dat veranderd. Ik denk dat Efterklang echt een speeltuin moet zijn en dat het maken van Better Way me dat liet zien. Ik was trots dat ik dat solo-album had gemaakt. Ik heb met Peter Kember gewerkt en deed in mijn eentje wat onderzoek naar het gebruik van allerlei soorten geluiden. Echt, het solo-album voelde voor mij als een laat afstuderen of iets dergelijks en een herinnering waar muziek in mijn wereld over moet gaan. Deze speelsheid is belangrijk en komt steeds weer bij mij terug. Denk niet te veel na over het proces, maar probeer er met een speelse, open geest voor de muziek in te gaan. En dat deden we, en het werd een album. Windflowers was: Kom, laten we wat dingen uitproberen. Klinken die raar? Misschien. Maar waarom niet? Laten we het proberen. Laten we eens kijken hoe het klinkt over een paar dagen. Ik denk dat ik veel heb geleerd van het solo-album en dat een beetje heb meegenomen naar Windflowers.”

Je werkt met veel andere muzikanten. Ook naast Efterklang. In je soloprojecten. Zoals met cellist Gaspar Claus. Een ander voorbeeld is Peter Broderick. Hij heeft min of meer dezelfde instelling. Hij werkte bijvoorbeeld ook samen met pianist Martin Kohlstedt uit Duitsland. Kun je stellen dat je deel uitmaakt van een wereldwijde muzikale familie?

Casper: “Zo voelt het wel. Ik bedoel, jij hebt gereisd, Cornell, dus je weet hoe het is om vrienden in Brazilië te hebben en op andere plaatsen in de wereld. Ik voel me echt geweldig dat ik dit al twintig jaar mag doen.

“Ik keek onlangs naar een Ierse show met daarin Peter en iemand anders uit mijn vriendenkring, Raquel LaBelle. Ze waren in een Ierse tv-show uitgenodigd om samen muziek te maken als, tot dan, vreemden van elkaar. Mijn reactie was: Raquel, uit Lissabon? En die werkt samen met Peter Broderick? Ik ken hem al vijftien jaar of zo. En plotseling maken ze samen muziek. Misschien heeft het te maken met ouder worden, maar ik voel een band tussen al deze mensen. Het past nooit helemaal in elkaar, maar er zijn zeker momenten dat je voelt dat er een beetje een bedrading loopt. Zoals zojuist, ik praat over Chris Watson en dan blijkt dat jij zijn albums koopt. Er is een soort familie, ja. Ik voelde dat ook heel duidelijk toen we het People Festival in Berlijn deden. De organisatoren van dat festival zagen duidelijk dat er een indiescene is met Arcade Fire en Feist en Kings of Convenience.

“En dan heb je een man als Peter Broderick. Hij doet wat hij doet, en ik ken hem sinds hij twintig jaar oud was. Hij is geen superster of zo, maar hij doet het. Hij verdient zijn brood met wat hij doet. Hij maakt veel mensen blij. En nu heeft hij ook nog een plek gevonden waar hij voor zichzelf kan zorgen. Gelukkig, denk je, want hij was niet altijd zo goed voor zichzelf (De van oorsprong Amerikaanse singer-songwriter en multi-instrumentalist Peter Broderick is getrouwd met de Ierse folkzangeres Brigid Mae Power. Zij keerden met hun gezin in 2020 terug naar County Galway, hun geliefde Ierse platteland, waar ze woonden voordat ze in 2019 naar Londen verhuisden – CCE). Het is geweldig om daar deel van uit te maken. Ik doe het zelf en zie het weerspiegeld in andere mensen: proberen om met muziek en kunst in het algemeen een beetje uit de normaliteit te treden. Ik heb geen opleiding. Ik heb gekozen om die niet te volgen. Maar die opleiding bouw ik momenteel gaandeweg zelf op. En om je medereizigers in die zin te zien en te steunen, en je gesteund te weten, dat voelt heel vertrouwd.”

Iets totaal anders. Lady of the rocks, de veldopnamen, waar komen die vandaan?

Casper: “Heel goede vraag eigenlijk. Wat hoor jij?”

Vogels

Casper: “Ja, volgens mij hoor ik ook vogels. Voor zover ik me herinner, is het een combinatie van opnamen uit de studio waar we in de winter waren. We probeerden te experimenteren met zangopnamen buitenshuis, gewoon met een lange kabel en wat rondlopen. Sommige van die opnamen kwamen terecht in Lady of the Rocks, wat eigenlijk best een vreemd nummer is. Het was een geïmproviseerde sessie. Ik weet dat ik er oorspronkelijk een zangpartij in had, maar we hebben er uiteindelijk voor gekozen er een instrumental van te maken, er een fluit aan toe te voegen en wat te spelen met de buitenopnamen, ook al omdat er weinig buiten is op het album. Ladies of the Rocks breekt het album op een of andere manier open. Ik denk dat het een manier is om de natuur en het landschap rond dit huis waar we opnamen te eren.”

Een van de eerste regels op Windflowers, in Alien Arms, Let me into your heart, is dat niet de hoofdboodschap, het hoofdthema van het album?

Casper: “Ja, ik denk het wel. Ik denk dat het een buigzame regel is. Laat me in je hart, wat dat wil zeggen, daar heeft iedereen waarschijnlijk een ander idee bij. Ik hou ervan om in dat opzicht iets open te laten, het hoeft niet alleen iets voor jou of mij te betekenen. Laat me in je hart. Ik zie er duidelijk een doel in, een manier van leven. Als je op de een of andere manier in de harten van mensen kunt komen, zodat zij in de jouwe komen, dan kom jij in hun huis en zij in het jouwe. Het kan ook een spiritueel voorbeeld zijn waarvan ik niet zeker ben of ik het in mijn leven al heb gevonden. Maar er klinkt tegelijkertijd, heel klein, een lichte noot van wanhoop in door, die zegt: Wil je echt in dit hart komen? Voor mij lijkt het op een behoefte aan begrip, behoefte aan empathie, aan iets, aan iemand. Dat probeer ik, ik wil echt weten hoe dat is: Laat me in je hart. Het voelt alsof het niet volledig wordt begrepen totdat ik in dat licht ben gegaan, of wij daar in zijn gegaan. Dus ja, in die zin voelt het alsof het een mooie boodschap is voor de tijd waarin we leven, als iets wat echt relevant is, althans van wat ik de afgelopen jaren heb meegemaakt.”

Oké, heel erg bedankt voor dit gesprek, en probeer die Chris Watson plaat te vinden.

De Windflowers tour doet Nederland aan op 6 maart in de Paterskerk, Eindhoven; 8 maart in Zonnehuis, Amsterdam. Efterklang treedt op zonder Mads Brauer. Die heeft vaderschapsverlof.

Het was een bijzondere avond. Naast Efterklangs Mads Brauer, Casper Clausen en Rasmus Stolberg stonden op het podium het Sønderjyllands Symfonie Orkest, het Sønderjysk Meisjeskoor en muzikale zielsverwanten als tour-bandlid Peter Broderick. Die avond werd niet alleen het verleden maar ook de toekomst gevierd. En vriendschap. Echte vriendschap. Die verloochent zich niet. Of zoals de titel luidde van het album waarmee Efterklang in 2019, na vijf jaar van creatieve projecten en samenwerkingsverbanden, terugkeerde op de poppodia:

Altid Sammen (Altijd Samen)

Vriendschap stond ook aan de basis van de songs voor het nieuwe album Windflowers. Kijk alleen maar naar de vrolijke uitgelatenheid en het plezier van de bandleden met elkaar in de video bij de single Dragonfly, een luchtige elektronische popsong over liefde die ineens uit het niets als een libel zwevend in de lucht voor je opduikt, en als je even niet oplet, hem weer smeert voordat je er erg in hebt.

Casper Clausen begon aan het nummer in 2020 in de begintijd van de covid-19 pandemie, toen de wereld voor het eerst met lockdowns werd geconfronteerd. De zanger wist al vanaf het begin dat hij het wilde zingen met Karen Beldring, met wie hij eerder had opgetreden, gegrepen als hij was door de zeggingskracht van haar stem. Toen Efterklang het nummer uit de lading demo’s koos die de bandleden tijdens de pandemie hadden verzameld, nam Clausen meteen contact met haar op met de vraag om samen te werken. Het resultaat laat Clausen, Beldring én tour-bandlid Indrė Jurgelevičiūtė horen in een draaikolk van vervlechtende stemmen die elkaar als libellen in de lucht aantrekken, volgen en weer afstoten:

love isn’t meant to (all my life I can chase you)
come in our way (spend my life in a spacesuit)
up in the air (all my life I can chase you)
always astray (spend my life in a spacesuit)

Windbloemen

Iedere lente opnieuw is de bodem van de Deense bossen bedekt met kleine bosanemonen, een uitbarsting van kleur, wit en roze, van uitbundig leven en daarmee van hoop. Ze zijn er maar kort en verdwijnen even snel als ze opkomen en worden in de volksmond windbloemen genoemd. Windflowers, het nieuwe album van Efterklang, is vernoemd naar deze bloemen en gaat over het leven tijdens en na de pandemie, over (opnieuw) verbinden en elkaar de ruimte geven te groeien.

Efterklang verkent al meer dan twintig jaar de grenzen van experimentele, intuïtieve elektronische kamerpop. Met hun zesde studioalbum Windflowers, het eerste voor het label City Slang, gaan Mads, Rasmus en Casper verder op een creatieve reis die hen, vrienden sinds hun prille jeugd, nog meer bij elkaar heeft gebracht, ook al lopen hun individuele en creatieve levens vaak uiteen. Maar misschien juist daarom – absence makes the heart grow fonder.

Efterklang betrok altijd (internationale) gasten en sessiemuzikanten bij het scheppingsproces. Dat lag nu, door de pandemie, minder voor de hand. De bandleden moesten bijgevolg de opnamen voor Windflowers anders aanpakken dan ze gewend waren. Het werd een terugkeer naar de basis. Ze reisden, met entourage, vijf keer naar de Real Farm studio op het eiland Møn, ten zuiden van Kopenhagen, en dat was het.

Windflowers laat drie vrienden horen die elkaar weer ontmoetten, ieder met zijn eigen onderweg verzamelde creatieve bagage, in een tijd die voor velen en ook voor hen onzeker aanvoelde. De hoop en verandering, die de windbloemen uit de titel symboliseren, staan in de songs centraal, vertaald in liefde voor elkaar en voor de natuur om ons heen.

Windflowers ademt leven en stelt zich eerlijk, oprecht en open op voor de ander, hoe vreemd, hoe anders die misschien ook is, zoals in de met subtiele elektronica meesterlijk vormgegeven, dromerige openingssong Alien Arms:

let me into your heart
we’re mountains apart
only love can find a way
giving birth to whatever we can

Het sfeervolle Hold Me Close When You Can presenteert Casper Clausen met wervelende falsetstem, begeleid door ingetogen pianoklanken. In het korte, maar daarom niet minder fraaie, instrumentale intermezzo Lady Of The Rocks krijgt de piano gezelschap van (veldopnamen van) kustvogels. Het heerlijk swingende Living Other Lives ademt duidelijk invloeden van Caspers eerder dit jaar verschenen solo-album album Better Way. Het nummer vindt, evenals Better Way, zijn oorsprong in zijn studio in Lissabon, waar hij woont. Living Other Lives begon als een groovy loop van samples, gevolgd door een Instagram stroom beelden over het verlangen van veel mensen naar andere levens, en de behoefte die fantasieën met de wereld te delen:

I keep dreaming, living other lives
from emotions, deeper within, across an ocean, living again

Windflowers is de som der delen, en meer. Het album voert langs een veelheid van stemmingen en kleuren, die met elkaar gemeen hebben dat ze een grote positieve energie uitstralen, in rijk geschakeerde muziek met een sterk en organisch kloppend hart.

Na al die jaren die ze met elkaar doorbrachten, delen Mads, Casper en Rasmus een vertrouwelijkheid die verder gaat dan het bandgevoel. Dat is iets om te vieren. Het leven voluit vieren, samen, met hart en ziel, dat is de boodschap van Windflowers.

look into a future
a mountain
everything else is astray
chewing on the past
an ocean
everything else is a phase

let me into your heart
let me open your arms

Efterklang – Windflowers
City Slang / Konkurrent
Openingsfoto © Dennis Morton
Still foto’s video Dragonfly © Peter Gramstrup

“Ik probeer mezelf niet beter of verstandiger voor te stellen dan de rest”

Het gesprek met Casper Clausen vindt, zoals veel in deze tijd van pandemie, plaats via een videoverbinding. Ik had gehoopt via Casper vanuit zijn appartement in Lissabon een blik te kunnen werpen op de rivier de Taag (ik heb wat met rivieren) en de rode Ponte 25 de Abril hangbrug, maar helaas voor mij bevindt de man van ‘Better Way’ zich in Kopenhagen voor opnamen met zijn band Efterklang. Het uitzicht daar – hij draait zijn laptop met webcam richting raam – is anders. Casper: “Ja, het is een beetje grijzer daarbuiten.”

“Ik was er nog wel in januari, maar ik ben voornamelijk hier in Kopenhagen geweest en heb met mijn band Efterklang aan nieuwe muziek gewerkt.”

Maar je woont nog wel voornamelijk in Lissabon, toch?

“Ja, maar dat is een lang verhaal.”

Probeer het kort te houden.

“Ik woon al drie, vier jaar in Lissabon en toen deze pandemie in de lente toesloeg, begon ik het na twee of drie maanden te missen dat ik niet dichter bij de mensen was met wie ik muziek maak. Ik wilde weer wat meer naar Noord-Europa gaan. Lissabon voelt in deze tijd erg ver weg, alleen al vanwege het reizen. Ik speel dus met het idee om me misschien weer in het noorden van Europa te vestigen. Maar zeker weten doe ik dat nog niet. Het wordt waarschijnlijk ook geen Kopenhagen. Ik voel me meer aangetrokken tot een stad als Brussel.”

Dromen dus, over de toekomst. Maar voorlopig woont Casper Clausen nog in Lissabon, waar hij zich een warm pleitbezorger van het land en de cultuur toont.

“Ik woonde eerder in Berlijn en daarvoor in Kopenhagen. Ik heb me altijd wel aangetrokken gevoeld tot Zuid-Europese vibes. Altijd als ik Portugal, Spanje of Italië bezocht, had ik het gevoel, wauw, dit is een heel ander deel van Europa, met een heel andere mix van culturen.

“Lissabon is bijzonder omdat de stad een bijzondere haven heeft, er is het koloniale verleden en er zijn in de loop van de tijd duidelijk heel wat culturen bij- en samengekomen. Het is dus best spannend om daar te zijn. We deden daar ooit een paar shows en ik leerde er mensen kennen en op een gegeven moment dacht ik: Er is niets dat me tegenhoudt. Laat ik het proberen en zien wat er gebeurt. Uiteindelijk heb ik er drie, vier jaar gewoond. Het was een keuze tussen Granada of Lissabon, Spanje of Portugal. Ik voelde mij aangetrokken tot tradities als flamenco en fado. Lissabon is wel een stad, maar het is een kleine stad. Komend uit Berlijn voelde het alsof ik naar een veel kleinere omgeving ging waar ik iedereen zou kennen en beter zou weten wat er aan de hand was. En dat had ik destijds nodig.”

En zo dus belandde Casper Clausen in de wereld van fado en saudade, weliswaar niet letterlijk met zijn muziek, hij bleef rock maken, maar in de cultuur. Hoewel… zijn solodebuut, het album ‘Better Way’, dat onlangs uitkwam en waarop de laatste song ‘Ocean Wave een oproep is om de oceanen te beschermen, eindigt met wat wel een gevoel van saudade zou kunnen zijn: ‘I have to go now, the ferry is leaving soon.’ Daarover later meer.

Hij knikt: “Saudade is een mooi woord voor iets dat moeilijk is uit te leggen. Het heeft iets, het blijft hangen. En misschien dat het hier speelt, hoewel niet opzettelijk, het verlangen.”

Fado

De keuze was flamenco of fado, duende of saudade. Het werd Portugal.

“Het heeft zo moeten zijn. Flamenco is een mooie en zeer indrukwekkende muziekstijl, en ik zou er op een bepaald moment in mijn leven graag meer in willen duiken. Het voelt heel anders, zeker voor een witte Noord-Europeaan, wat betreft zangtechniek, hoe ze hun borst gebruiken. Het doet me ietwat denken aan een Arabische manier van zingen. Maar de fado verwijst hier zeker ook naar. Als je met Portugezen over fado praat, heb je onmiddellijk het gevoel dat het gesprek over politiek gaat of iets dergelijks. Ik probeer mijn vrienden daar altijd te vertellen dat dat niet is wat ik bedoel, dat ik dat verhaal niet heb, maar ik begrijp dat fado een zeer beladen geschiedenis heeft, op dezelfde manier als een gesprek over Richard Wagner altijd terugkeert naar en verbonden wordt met bepaalde zaken uit het verleden. Maar als je gewoon naar de eigenlijke muziek en de manier waarop ze zingen luistert, is er iets dat heel exotisch en heel mooi en uniek is voor fado-muziek, omdat het zo specifiek is voor Lissabon of Coimbra, en zelfs als je naar Porto gaat, hoewel fado daar niet echt thuis hoort. Ik vind dat heel fascinerend.”

Hij noemde het al: de haven van Lissabon.

“Ik ben opgegroeid in een haven. Het heeft mij altijd gefascineerd. Het lijkt erop dat ik altijd naar havens of plaatsen wordt getrokken waar je vrij gemakkelijk kunt ontsnappen, ook al heb ik nooit een boot of iets dergelijks gehad. Het is de horizon of zoiets. Dat miste ik vaak toen ik in Berlijn woonde. De enige plek waar je daar een horizon ziet, is Tempelhof, maar dat is dan wel boven land. Dus toen ben ik naar Lissabon gaan. Ik denk dat het een combinatie van dingen is. Het is zeker ook de geur en niet te vergeten de wind. Er is iets wonderbaarlijks aan Lissabon en dat heeft te maken met een bries die vrijwel elke avond komt opzetten, een grote luchtstroom die over de zee aanwervelt. Dat zorgt voor het soort gevoel dat hoort bij een oceaan, zelfs als je de oceaan niet ziet. Ik ben opgegroeid aan een zee. Als ik naar een horizon kijk, word ik op de een of andere manier gelijkmatig, het brengt mijn brein tot een rustpunt. Het is een beetje alsof je Qigong (eeuwenoude Chinese gezondheids- en bewegingspraktijk – CCE) begint te doen, ’s ochtends, gewoon een beetje jezelf leeg maken. En daarvoor is het geweldig om een horizon te hebben. Het is zo fysiek en echt zoals die lijn daar is. Zo voelt dat voor mij. Ik realiseerde me pas later in mijn leven dat het misschien te maken had met waar ik vandaan kom. Ik ben opgegroeid in het zuiden van Denemarken, op een eiland in de Baltische Zee, veel minder episch dan de Atlantische Oceaan. Maar er was dat ding, er was die lijn.”

De horizon dus. Of vooral het idee van een horizon, een einder. Lissabon blijft natuurlijk op de eerste plaats een stad, met een haven en de mix van culturen die bij een haven hoort.

“Ook dat, zeker. En die haven, die is heel specifiek in Lissabon. Er zijn daar al die verschillende culturen die elkaar ontmoeten, en dat is er al een hele tijd, het is echt een kruispunt. Er zijn natuurlijk wel meer van dat soort steden. Maar in vergelijking met bijvoorbeeld Berlijn, dat erg multikulti is en waar veel mensen met verschillende achtergronden wonen, is het een heel andere, meer gewortelde manier van samenleven. In Lissabon loopt alles, in de zin van waar mensen vandaan komen, heel natuurlijk door elkaar. Dat geldt ook voor de geluiden, de muziek die daaruit voortkomt. Zo ben je in een klein café met cabaret, en dan loop je vervolgens verder naar beneden en is er ineens een kleine Angolese plek met kizomba (sensuele dans- en muziekstijl – CCE). Er is een nieuwe generatie jongeren die hun hele leven in Portugal hebben gewoond, maar wortels hebben in de Afrikaanse pre-koloniën. En daar maken ze muziek over. Het is allemaal echt. Ik voel echt die havensfeer in de stad, met de culturen die er doorheen stromen, er in en uit gaan. Lissabon functioneert als een soort hub. Het is een ingang en een uitgang, op de een of andere manier.”

Caspers enthousiasme voor Lissabon is groot. En de pandemie gaat een keer voorbij. Ik moet die verhuizing nog zien gebeuren.

“En ook al is het ver weg in Europese zin, een klein beetje in de hoek van Europa, je voelt je ver, nog veel verder weg als je maar honderd kilometer ten zuiden van Lissabon gaat.”

Noord-Afrika

Een uur rijden van Lissabon ligt de Atlantische kust met zijn ruige kliffen. Er zijn daar plekken die ik, bekend met de streek, het einde van de wereld noem, om de sfeer van verlatenheid, de melancholie die ze oproepen, een einde dat ook een begin kan zijn.

Hij zegt te begrijpen wat ik bedoel: “Als je de brug oversteekt en naar het zuiden gaat, verandert er inderdaad iets. Het is misschien ook het land. Ik had overigens hetzelfde gevoel in Granada. Als je in het zuiden van het Iberisch schiereiland bent, begin je een beetje het noorden van Afrika te voelen. Ik ben nog nooit in Noord-Afrika geweest, maar als je gaat reizen, roept het die sfeer op, en dat gebeurt al redelijk dicht bij Lissabon. Je begint te rijden, naar het zuiden, waar een soort lege landschappen zijn, en dan na een paar bochten, hoe het de oceaan ontmoet, is er weer zoiets, als een kruising. En zoals je zegt, is er een soort einde van iets daar.”

Casper Clausen is, zegt hij zelf, nog nooit in Afrika geweest, maar het verlangen, als muzikant, is er wel.

“Dat wil ik al heel lang. Maar het is er nog niet van gekomen, misschien omdat het voor mij iets heel speciaals is en ik wil dat het goed is en ik daarom wacht en wacht en wacht. Ik weet gewoon niet waar ik moet beginnen. Er is Mali en dan natuurlijk Marokko en Senegal en Ethiopië. Er gebeuren zoveel dingen, er zijn zoveel plaatsen waarbij ik, als ik naar de muziek daarvan luister, denk: wauw, dit is zo’n belangrijke bron voor ritme en geluid. Maar ik moet het doen, ik moet daarheen. Ik luister wel naar muziek die er vandaan komt, maar het is anders om daar echt te zijn.”

Tijdens zijn jaren in Lissabon werkte Casper Clausen met collega’s uit de Portugese cultuur. Zo zingt hij het expressieve nummer ‘The Boy Inside’ op het eind vorig jaar uitgekomen solo-album ‘O Método’ van Rodrigo Leão, die eerder een van de musici en componisten was achter het succesvolle Portugese ensemble Madredeus. En recentelijk nog maakte de Portugese filmregisseur Sebastião Braga een sfeervolle videoclip voor het al eerder genoemde ‘Better Way’ nummer ‘Ocean Wave’ met daarbij een oproep tot steun voor de internationale direct-action ocean conservation organisatie Sea Shepherd. Er was altijd wel interactie, ook met de traditionele Portugese cultuur, maar dat laatste dan toch vooral als toeschouwer, betoogt hij.

“Omdat ik muziek maak en naar Lissabon verhuisde en daar al mensen kende, had ik het geluk snel veel te kunnen gaan zien en mensen te ontmoeten. Dus ja, ik heb het gevoel dat ik verbonden ben met een heleboel dingen die er in de scene gaande waren, maar dan vooral de hedendaagse scene. Rodrigo kwam een beetje verrassend binnen, echt wonderbaarlijk. Hij schreef me en vroeg of ik in een liedje wilde zingen, omdat we een gemeenschappelijke vriend hadden die zijn plaat produceerde. Dus zo kwam dat, op die manier. Maar Portugezen zijn heel open, zodra ze je vertrouwen en je aardig vinden, zullen ze hun hart voor je openen en moet je iedereen ontmoeten. Het is heel anders dan de cultuur waar ik vandaan kom. Ik heb het gevoel dat ik een aardig idee heb wat er leeft. Uiteraard komen er altijd nieuwe dingen naar boven. En in een plaats als Lissabon, waar allerlei verschillende groepen mensen met dingen gaande zijn, kan het ook een beetje een eendenvijver worden op momenten dat iedereen zich daar verzamelt, ieder in de eigen groep.

“Ik probeer altijd te vermijden om ergens in te blijven hangen. Ik houd me zoveel mogelijk op in de ruimte tussen de eendenvijvers. Ik wil van de ene plek naar de andere kunnen stromen, alles een beetje verkennen, en nieuwsgierig blijven naar wat er gaande is tijdens concerten en naar veel festivals gaan in de zomer. Ik heb wel veel mensen ontmoet en voel me verbonden met ten minste de scene in Lissabon en ook gedeeltelijk met de scene in Porto. Het is ook niet zo’n groot land en niet zo’n grote stad. Er zijn in Lissabon misschien vijf of zes locaties met muziek waar ik naartoe ga. En dan zijn er nog een heleboel andere dingen aan de hand, op kleinere plaatsen zoals in restaurants en bars enzovoort. Je ontmoet mensen. Ze brengen je ergens heen, en een paar uur later nemen ze je weer mee naar een andere plek. En zo vind je je weg.”

Sintra

Clausens solo-debuut ‘Better Way’ is voor het grootste deel opgenomen in zijn eigen studio in Olho de Boi in Almada, op vijftien tot twintig minuten varen met de veerboot van het centrum van Lissabon (Cais do Sodré) gevolgd door een wandeling langs de rivier. De mix en productie werden thuis gedaan bij Peter Kember van Sonic Boom en Spacemen 3, die woont in de heuvels van Sintra. Of dat laatste, de natuurlijk omgeving van Sintra, van invloed is geweest op het uiteindelijke resultaat, wil ik weten.

“Het had een grote invloed dat ik met Peter Kember werkte of, zoals hij zichzelf noemt, Sonic Boom. Iedereen die Spacemen 3 heeft gehoord of dingen die hij met Sonic Boom heeft gedaan of zijn eerdere producties, weet dat hij een heel bijzonder geluid heeft. Mijn nummers, die over een periode van meer dan twee, drie jaar zijn gemaakt, naar Sintra brengen, was echt een reis voor mij en een zeer inspirerend deel van de weg die de plaat heeft afgelegd.

“Hij woont daar in een huis en heeft er een klein atelier. We waren met z’n tweetjes. Ik had hem gevraagd of hij het album wilde mixen. Hij zag het idee wel zitten. Dus zaten we daar gewoon een tijdje uit de ramen te kijken. Het is een heel mooi deel van Portugal, met groene heuvels, en hij heeft een geweldige verzameling planten in zijn tuin. We gingen soms het huis uit en keken dan naar die duizenden verschillende agaves en cactussen enzovoort, die hij verzamelt en dan gingen we weer terug en mixte hij weer wat. Het was een geweldige ervaring, ook de omgeving, vooral in vergelijking met Lissabon. Het is daar vochtiger en meer bewolkt. De heuvels houden de wolken vast die vanuit de oceaan landinwaarts komen. Dat levert prachtige lichten en weersverschijnselen op. Ik wist dat elke keer dat ik naar buiten ging, er iets nieuws stond te gebeuren. Er was het licht dat over de heuvels streek of de schaduwen en de bomen en ik weet zeker dat dat allemaal duidelijk een rol heeft gespeeld in de muziek. Samenwerken met Peter veranderde de muziek echt, vormde het op een andere manier. Hij bracht een geheel nieuwe kijk in hoe om te gaan met geluid en de geluiden waarmee ik aankwam.”

De omgeving van Sintra leverde een duidelijke meerwaarde. Maar de eerste keuze was dus, zoals gezegd, Peter Kember zelf.

“Ik heb de twee kunnen combineren. Mijn eerste aanwijzing dat ik met Peter in zee wilde, was een Beach House-plaat, ‘7’, die hij had geproduceerd. Ik hou echt van dat geluid. Hij heeft ook gewerkt met Panda Bear (‘Panda Bear vs The Grim Reaper’ – CCE) en woonde een tijdje in dezelfde straat als ik in Lissabon. Ik had Peter wel eens in de buurt gezien, hem zien spelen, maar hem nooit echt ontmoet. Het eerste dat me echt triggerde, was zijn geluid. Dus ik schreef hem een e-mail en zei: Hallo, ik ben Casper. Je kent me niet. Dit is mijn muziek. Zou je met mij willen samenwerken? Hij reageerde en luisterde en zei dat hij interesse had. Zo kwam de samenwerking tot stand. En of ik ook met hem had gewerkt, als hij in Alaska had gewoond, wie weet. In deze tijd kun je echt als je wilt met iedereen en overal werken. Maar in een fysieke wereld zoals wij die hadden, toen we de plaat aan het mixen waren, denk ik dat het ook goed was voor mijn gemoedsgesteldheid om naar Sintra te gaan. De treinreis van het centrum van Lissabon naar Sintra duurt zo’n veertig minuten. Het werkte heel goed voor mij om de stad uit te gaan, mezelf los te maken van mijn omgeving, wat ik altijd doe, denk ik, als ik iets creëer. Zingen kan voor mij een behoorlijk pijnlijk proces zijn, omdat ik steeds beter wil, steeds meer, en dus, om uit mijn eigen zone te komen en naar een plek als Sintra te gaan en een nieuw perspectief voor mijn oren te krijgen om naar de muziek te luisteren en er op een andere manier naar te kijken, was erg nuttig.”

Het resultaat van dit alles, ‘Better Way’, is geen album dat meteen landt. Casper Clausen is er op een persoonlijk gekleurde ervaringstocht en dat is even wennen. Eenmaal overgegeven aan de exploraties van de Efterklang man opent zich voor de luisteraar een universum waarin meeslepende ballads, progressieve rocksongs, kleurrijke instrumentale klankschappen en avant-pop de verrassend experimentele bouwstenen zijn van een caleidoscopische muzikale wereld.

Claus & Clausen

Het is tijd om even een zijweg in te slaan. Een andere muzikale werkcombinatie die Casper Clausen onderhoudt is die met cellist Gaspar Claus. Wie een inkijkje wil in het creatieve opnameproces van Casper Clausen, kan op YouTube terecht bij een Open Labo Session video opname van Petites Planètes filmmaker Vincent Moon. Casper Clausen jamt daarin en gaat de interactie aan met de bijzonder veelzijdige en muzikale grenzen overstrijkende Franse cellist Gaspar Claus (!). De Open Labo Sessions vinden plaats in de legendarische Labomatic Studios in Parijs, 120 vierkante meter verdeeld over drie ruimtes.

Of het toeval is dat de namen van ‘Claus & Clausen’, de titel van hun eerste album uit 2016, min of meer hetzelfde zijn? Nee. Of toch ook ja.

“Vincent Moon is een gemeenschappelijke vriend. We werkten tien jaar geleden samen voor een film en hij zei toen dat een van zijn beste vrienden sinds hij een kind was, ongeveer dezelfde naam had als ik. Hij lijkt ook een beetje op jou, zei hij, maar is wel veel kleiner. Je moet hem ontmoeten. Vincent Moon bracht ons dus bij elkaar en het klikte meteen. Toen we elkaar ongeveer vijf jaar af en toe kort hadden ontmoet, vroeg Gaspars moeder hem waarom hij een show gaf in Berlijn – ze had dat gezien op internet – en ze daar niets van wist. Hij vertelde haar dat niet hij maar zijn vriend Casper daar een optreden had. En toen schreef hij me een e-mail: ‘Dit zorgt voor teveel verwarring. Laten we een plaat maken.’ Hij kwam over, toen ik naar Lissabon kwam in 2016, en toen hebben we samen een album gemaakt. Het is grappig, alsof het eigenlijk alleen maar gebaseerd is op namen, maar samen spelen is heel bijzonder. Het is echt een soort gesprek. Zijn cello en mijn stem vormen best een goede match, ze spiegelen elkaar min of meer. Ik denk dat het redelijk goed past. Het is heel surrealistisch om iemand als Gaspar Claus cello te zien spelen vlak voor je terwijl jij zingt.”

Levende ziel

In de eerder genoemd video van de Open Labo Session in Parijs met Gaspar Claus zien we hoe Casper Clausen intuïtief de klankmogelijkheden van de ruimtes en de daarin aanwezige instrumenten en voorwerpen verkent en de resultaten ervan transformeert tot een verrassende en meeslepende geluidscollage. Casper Clausen gebruikt de studio als instrument. Dat is op zichzelf niet heel bijzonder. Dat doen meer musici. Maar Casper Clausen geeft de studio een ziel. In het hart van zijn muziek huist een levende ziel. En die ziel, die levende ziel, vindt zijn oorsprong in improvisatie, zegt hij.

“Het begint voor mij altijd met een improvisatie. Je kunt natuurlijk willen definiëren wat improvisatie is. Ik denk dat we allemaal improviseren als we iets doen. Toen ik als tiener begon met muziek maken was dat op een meer conventionele manier: een gitaar en zingen en wat songteksten maken en dan ter plekke uitzoeken hoe dat kan werken en de repetitieruimte ingaan en wat drums toevoegen en spelen met een band. Op mijn achttiende verhuisde ik naar Kopenhagen met mijn vrienden van Efterklang. En een van de grote openbaringen voor ons deden we op met het kopen van een computer.

“We begonnen met opnemen op de computer en de computer spuwde het terug naar ons. En ik denk dat ik voor de meeste muziek nog steeds op die manier werk. Ik stop iets in de computer, of dat nu een piano of een beat is, voeg iets meer of minder zang toe, ik luister ernaar en kijk hoe dat voelt. Meestal luister ik meerdere keren, voeg iets toe en luister weer. De volgende dag haal ik misschien weer iets weg. Er is dus altijd een soort dans tussen luisteren en toevoegen. En zo is het ongeveer de afgelopen twintig jaar van mijn leven gegaan. Op die manier muziek maken voelt heel natuurlijk voor mij. Veel van de muziek voor Efterklang wordt op die manier gedaan.

“Voor ‘Better Way’ ben ik wel meer op zoek gegaan naar muziek die kan stromen, heb ik de muziek vaak gelaten zoals hij was en niets willen forceren. Dat kun je onder andere horen in het eerste nummer ‘Used To Think’. De lengte van dat nummer (bijna negen minuten – CCE) is zoals ik het de eerste keer speelde. Ik heb natuurlijk dingen toegevoegd, maar ik heb de structuur en de beweging van de secties behouden zoals ze die dag in de studio plaatsvonden.

“Maar als je ‘Claus & Clausen’ neemt, dat is een heel rauwe improvisatie. We improviseren meestal, leggen het vast op tape of harde schijf, en dan kunnen we nog besluiten een ander einde te nemen of de stem zachter te laten klinken, of alleen de cello te laten horen, maar dat is het dan. Daarmee is het een meer puristisch project. Het blijft meer trouw aan de improvisatie. Dat zie je ook in Vincent Moons film, zo werkt het echt. Gaspar en ik voelen ons beiden aangetrokken tot het moment zelf van optreden en improvisatie. Voor ons is het spannend of iets goed uitpakt, dat weet je namelijk nooit. Het hangt er een beetje van af hoe je bent, hoe je je voelt. Terwijl je, als je met een computer communiceert, na verloop van tijd een stabielere conversatie met het apparaat ontwikkelt. Je vormt dingen en kunt uiteindelijk ook de scherpe kanten vermijden.”

En wat je vandaag niet leuk vindt, vind je misschien morgen leuk of andersom.

“Dat is het, ja. Dat is het wonder van muziek maken. Op dit moment ben ik hier in Kopenhagen teksten aan het maken voor Efterklang. En dat is voor mij best wel een moeilijk proces, omdat ik vaak tegen mijzelf als criticus aanloop. Ik kan goed iets in de lucht gooien, maar het is niet altijd logisch voor mij. Ik merk dat ik vaak wil dat het altijd werkt en dat doet het nooit. Dus hoe navigeer je door die wateren? Ik denk dat het heel interessant is om een manier van werken te vinden die maakt dat je niet alleen maar super tevreden hoeft te zijn met wat je doet, dat je ook op de een of andere manier dingen achter kunt laten zonder ze te hoeven begrijpen, iets kunt maken zonder dat het op de een of andere manier ultiem hoeft te zijn.”

Kinderspel

Casper bedoelt hier dat een songtekst niet altijd perse een betekenis hoeft te hebben, voer voor popjournalisten en pseudo-psychologen om te analyseren, maar dat het ook gewoon een kwestie van spelen met woorden kan zijn.

“Meestal is het spelen met woorden. Maar tijdens het spelen met woorden komen er betekenissen op en gaan er betekenissen. Op zulke momenten kan het echt aanvoelen als een kinderspel, dat heel snel gaat en logisch is voor dat moment. Er is vrijheid. Er is dan echte lichtheid. Het hoeft geen enkele zin te hebben. Het is logisch omdat het er is. Maar soms ben je niet tevreden en duik je er toch dieper in. Ik ga dan niet perse op zoek naar meer betekenis, maar naar constellaties van woorden. Een betekenis kan zich dan aanbieden. Ik heb er plezier in om woorden en zinnen zo door elkaar te weven, dat ze in een diepere laag betekenis hebben en zo een derde beeld creëren of zoiets. Vaak, als ik met songteksten bezig ben, werk ik zin na zin. En af en toe vind ik manieren om die ene zin met die andere zin te combineren. En misschien heeft die zin iets te maken met het einde, enzovoort. Het voelt wel vaak architectonisch aan, alsof ik iets construeer dat ik misschien niet begrijp, maar waarbij ik in ieder geval het gevoel heb dat het iets fascinerends heeft. En in sommige teksten laat ik open wat er in rond gaat, ja.”

De betekenis van teksten. Het is mijn taak om het te vragen.

“Ha, en ik hou ervan om er een hekel aan te hebben. Ik moet je zeggen dat ik de eerste tien jaar van mijn leven als muzikant niet over songteksten sprak, en dat ik nooit de songteksten wilde bijsluiten. Maar hier zijn we dan. Ik weet dat mensen daarbuiten soms op een andere manier naar muziek luisteren. Dus ik respecteer ook dat mensen de songteksten willen kennen.”

Hoewel de meningen over het nut ervan uiteen lopen, wordt van een muziekjournalist vaak een analyse van de teksten van een zanger of een dichter verwacht. De titel van Casper Clausens debuut solo-album ‘Better Way’ verklaart hijzelf in een raadselachtige persverklaring. ‘Better Way’ zou gaan over “het vinden van een betere manier om hoger te reiken, sterker lief te hebben en harder te vallen”. Hij is duidelijk niet tevreden met hoe de wereld reilt en zeilt. En hij heeft daarin ook nog een punt. Er is een betere manier.

“Er is altijd een betere manier, nietwaar?”

Zijn antwoord maar ook de teksten op ‘Better Way’ wekken de indruk dat Casper Clausen enigszins teleurgesteld is in de mensheid, over de situatie in de wereld zoals die is vandaag.

“Oh, ‘Better Way’ bevat zeker opmerkingen of reflecties over ons als mensen. En daar hoor ik zelf ook bij. Ik probeer mezelf niet beter of verstandiger voor te stellen dan de rest.”

Daarom, zo zeg ik hem: teleurgesteld. Er klinkt geen boosheid door op ‘Better Way’, wel teleurstelling.

“Ik begrijp wat je bedoelt. Ik denk dat die teleurstelling er is. In een nummer als ‘Little Words’ bijvoorbeeld is het vrij helder als het gaat over waar we zijn en waar we heen gaan. Ik denk dat het ook door mijn leeftijd komt, doordat ik op de helft van mijn leven ben of zoiets. Als je naar de wereld kijkt, vooral de afgelopen jaren, met de discussies over ecologie en waar deze wereld naartoe gaat, dan zijn er hele grote vragen die moeilijk te beantwoorden zijn. Ik vind het verfrissend dat er een nieuwe generatie is met mensen die jonger zijn dan ik, die veel progressiever zijn dan wij ooit zijn geweest. Ik heb het gevoel dat ik een laatkomer ben op het feest. Misschien had ik dat moeten doen toen ik begin twintig was. Dan was de discussie heel anders gevoerd, beter. Ik zou graag meezingen in het koor en helpen nadenken over wat wij mensen op deze planeet doen.”

call out to the future future
do you wanna heal the world?
(Little Words)

Ruimteraket

De teleurstelling over de mensheid die op ‘Better Way’ doorklinkt is oprecht. Zo ook de bewondering van Casper Clausen voor de generatie van de jonge Zweedse klimaatactiviste Greta Thunberg.

“Ja, ik heb het over Greta’s generatie. Zij is een geweldig voorbeeld. Zij zegt precies waar we het hier over hebben. Erg duidelijk. Ze heeft het over haar toekomst, en misschien niet over mijn toekomst. We hebben een vreemd soort verantwoordelijkheid, die we als mensen geneigd zijn te vergeten. We besteden het grootste deel van ons leven aan onze eigen problemen en ideeën en aan wat we willen doen. We praten echter nauwelijks over wat we willen doen met de aarde als geheel. En ik vind de discussie daarover super interessant. Hoe willen we dat onze planeet eruitziet? Wat is onze relatie tot de rest van wat er op deze planeet gebeurt? Wat hebben we met de planeet gedaan, niet wij, maar onze voorouders, ons vroegere zelf? Hoe gaan we deze planeet veranderen, en op wat voor soort planeet zouden we willen leven? Waar willen we in de toekomst ruimte aan geven? Zodra je dat gesprek begint, kunnen er mooie ideeën komen bovendrijven. Het hoeft niet alleen een zure discussie te zijn, het moet een inspirerend gesprek zijn over wat we willen.”

Het album ‘Better Way’ bevat een sarcastische monoloog over de mens als levensvorm, in het nummer ‘8 Bit Human’:

21st century planet earth
you talk like city and talking heads
it’s all about trends and higher self
the city is emergency

(…)

you put a car into outеr space
you want to feel in a whole new way
and you turn to the stars and
they burn away
(8 Bit Human)

“Het is een beetje geïnspireerd op de Elon Musk-show. We sturen een kleine auto de ruimte in, naar Mars, en over honderd jaar gaan we er zelf heen. We willen ons graag onderscheiden, uiteenlopende ervaringen beleven. Als je in een grote stad woont, is dit een kick die ik zelf ook voelde, alsof alles super belangrijk is. En je rent rond en je doet al die dingen en je moet ze ook doen van jezelf en je kunt daarom nooit ontspannen. Uit deze soort stadsmens komt een Elon Musk voort, die uiteindelijk een ruimteraket in de lucht wordt. Dat beeld dus, dat op de een of andere manier best hilarisch is. Die manier van rennen werd het beeld dat ik erbij had. Ik denk dat het niet de bedoeling is dat wij op deze manier rennen om vooruit te gaan. Tegelijkertijd hebben we het altijd wel zo gedaan. De kwestie is hoe we het verder in de toekomst gaan doen, of we het doen als een ruimteraket of dat we met aandacht rondlopen terwijl we naar de verschillende bomen en bloemen kijken.”

Of de veerboot nemen aan het einde van de haven.

“Ja, ook dat, dat we inderdaad een veerboot van de ene naar de andere kant kunnen nemen.”

‘I have to go now, the ferry is leaving soon.’ Het klinkt een beetje triest.

“Het is gewoon zoals het is. Heel praktisch. Elke keer dat ik in de studio was, had ik een veerboot die ik moest halen. Het was de laatste veerboot terug naar Lissabon. Ik ben een beetje een nachtbraker. Ik kan heel laat nog in de studio zitten. En dus was het best fijn om zo’n achterdeur als een veerboot te hebben die ik moest halen. Wat je op de opname hoort, ben ik die naar de veerboot moet. Deze hele plaat is gemaakt terwijl ik naar de studio ging om vrijwel elke keer dat ik daar was een nummer te maken. De hele zaak af te sluiten doordat ik terug moest, was gewoon logisch in mijn gedachten. Het is een reflectie van het moment, maar heeft ook een sentimentele noot.”

Tegelijkertijd gaat het liedje ‘Ocean Wave’ over het beschermen van de oceanen en het lijkt erop dat jij, Casper Clausen, aan het eind zegt dat we snel moeten zijn, want de veerboot wacht daar. Dat is ook een manier om ernaar te luisteren.

“Een mooie interpretatie. Zo heb ik er nog niet over nagedacht. Dit gebeurt dus gewoon door een straal van muziek uit te sturen en jouw reactie daarop. Daar ben ik heel dankbaar voor.”

Wie een inkijkje wil in het creatieve opnameproces van Casper Clausen, kan op YouTube terecht bij een Open Labo Session video opname van Petites Planètes filmmaker Vincent Moon. De Efterklang voorman jamt daarin en gaat de interactie aan met de bijzonder veelzijdige en muzikale grenzen overstrijkende cellist Gaspar Claus (!). De Open Labo Sessions zijn opgezet naar een idee van geluidstechnicus en producer Bénédicte Schmitt en zijn op de eerste plaats bedoeld om leuk en creatief te zijn. Ze vinden plaats in de legendarische Labomatic Studios in Parijs, 120 vierkante meter verdeeld over drie ruimtes. In de video zien we hoe Clausen intuïtief de klankmogelijkheden van de ruimtes en de daarin aanwezige instrumenten en voorwerpen verkent en de resultaten ervan transformeert tot een verrassende en meeslepende geluidscollage. Deze onderzoekende werkwijze is ook terug te horen in de acht tracks op ‘Better Way’, het debuut solo-album van de man die niet alleen de frontman is van Efterklang, maar ook van de daarvan afgeleide formatie Liima (Efterklang plus drummer Tatu Rönkkö).

‘Better Way’ is voor het grootste deel opgenomen in Clausens studio in Olho de Boi, Almada, Portugal en in Hiriketiya, Sri Lanka. De mix en productie werden thuis gedaan bij Peter Kember van Sonic Boom en Spacemen 3, die woont in de heuvels van het eveneens Portugese Sintra. Het album begint met het energieke, bijna negen minuten durende, analoog machinaal aangedreven ‘Used To Think’ dat in zijn klankkleuren en structuren lijkt te refereren aan Clausens voormalige woonplaats Berlijn, maar waarin eveneens het vroegere Kraftwerk, of vooruit Spacemen 3, weerklinkt. De overgang naar het daarop volgende, bijna psychedelische ‘Feel It Coming’ lijkt groot, maar is het niet. Beide nummers zijn, net als de andere tracks op ‘Better Way’, voor een groot deel intuïtief en improviserend tot stand gekomen, en dat verbindt ze met elkaar.

Casper Clausen gebruikt de studio als instrument. Dat is op zichzelf niet heel bijzonder. Dat doen meer musici. Maar Casper Clausen geeft de studio een ziel. In het hart van zijn muziek huist een levende ziel.

‘Better Way’ is geen album dat meteen landt. Casper Clausen is er op een persoonlijk gekleurde ervaringstocht en dat is even wennen. Eenmaal overgegeven aan de exploraties van de Efterklang man opent zich voor de luisteraar een universum waarin meeslepende ballads, progressieve rocksongs, kleurrijke instrumentale klankschappen en avant-pop de verrassend experimentele bouwstenen zijn van een caleidoscopische muzikale (droom)wereld die boven alles spreekt van hoop en liefde. En, met een verwijzing naar Clausens Portugese leefomgeving, van saudade.

‘Better Way’ is verkrijgbaar als CD en LP. De LP is geperst op gerecycled gekleurd vinyl. Dat is milieuvriendelijk en geeft elk exemplaar een eigen en unieke kleur.

Foto Casper Clausen © Hanna Sturm

Casper Clausen – Better Way
City Slang / Konkurrent