Op YouTube vond ik het album op het officiële Joy Division-kanaal, met voor elke track een ‘Official Reimagined Video’ — een titel die op zichzelf al iets onheilspellends heeft. De tien video’s vormen samen de reeks ‘Unknown Pleasures: Reimagined’, in 2019 gemaakt voor de veertigste verjaardag van het album. Toen ik de eerste, ‘Disorder’, zag, dacht ik nog aan een vergissing. “Is this a Calvin Klein commercial?” vraagt iemand sarcastisch in de commentaren onder de video. Een jonge vrouw in balletpak wurmt zich, sloom dansend, tussen de witte pulslijnen van het iconische hoesontwerp; het geheel lijkt op een mislukte parfumreclame met existentiële pretenties. In de volgende, ‘Day of the Lords’, dwaalt een halfnaakte man, gehuld in een stola van bladeren en takken, als een verdwaasde bosgeest door Berlijn, terwijl iemand in de montagekamer lukraak effecten over hem heeft gestrooid. Vanaf dat moment is het alleen nog een vrije val richting totale, artistieke zelfparodie.

Er is iets ongemakkelijks aan deze ‘Unknown Pleasures: Reimagined’-video’s. Tien hedendaagse kunstenaars mochten elk een track van het album van nieuwe beelden voorzien. De films zijn keurig vormgegeven, strak gepolijst en conceptueel verantwoord — maar juist dát maakt ze glad, en zinloos. Waar de muziek van 1979 krast, ademt en nerveus tikt, bewegen de beelden hier vol symboliek en slow motion. Het rauwe raffinement van weleer is ingewisseld voor gestroomlijnd design; de ruis, de twijfel en het toeval zijn weggefilterd.

Als cultuurproject zal het zeker verantwoord zijn: erfgoed vieren, een jong publiek aanspreken, klassieke klanken in nieuw licht plaatsen. Maar voor wie Joy Division ooit live zag — de elektrische dreiging van ‘Disorder’, de nerveuze motoriek van Curtis — voelt deze gepolijste hommage bijna als een belediging. Joy Division live was chaos. ‘Unknown Pleasures’ zelf was al een streng gefilterde versie daarvan, dankzij Martin Hannetts klinische productie.

Ik ben van de generatie Joy Division, ik zag ze live. En elke keer als ik ‘Unknown Pleasures’ opzet, hoor ik vooral wat er níet op het album staat. Live voelde het alsof de lucht trilde. Curtis bewoog alsof hij uit zijn eigen lichaam probeerde te ontsnappen. De band speelde strak maar dreigend. Er zat spanning in de ruimte, een onvoorspelbaarheid die Hannett nadien zorgvuldig heeft weggepolijst. ‘Unknown Pleasures’ werd zo een laboratoriumversie van wanhoop: gecontroleerd, helder, prachtig — maar zonder adem. Koorts in quarantaine.

Voor ons in 1979 was Joy Division allesbehalve gestileerd. De magie zat juist in de leegte: de paar akkoorden, de monotone drums, de spanning die nergens ontlaadt. Die soberheid was geen beperking maar een statement. Elke theatrale laag erbovenop voelt als make-up op een lichaam dat ooit juist naakt durfde te zijn.

Joy Division is nu cultureel erfgoed—eerst te ruw om te verkopen, inmiddels te heilig om aan te raken. Waar vroeger vochtige kelders roken naar bier, rook en zweet, ruikt Joy Division nu naar high-definition projecties. Dat schuurt. Maar het is (helaas) ook hoe canonisering werkt.

Ook ‘Unknown Pleasures’ is door dat alles intussen meer icoon dan album. De pulsargrafiek op de hoes van ontwerper Peter Saville — een visualisatie van de radiogolven van een pulsar (PSR B1919+21) — hangt aan muren, prijkt op T-shirts, badjassen en sneakers, en wordt eindeloos geparodieerd tot karikatuur van zichzelf. Het is beeldcultuur geworden — een aura zo sterk dat kritiek bijna als heiligschennis klinkt. Wie zegt dat het “gewoon een goed, maar niet-geniaal” album is, breekt onbewust in op andermans nostalgie. Toch is die kritiek nodig. Echte kunst overleeft tegenspraak; erfgoed dat alleen nog wordt vereerd, leeft niet meer.

En ja, erfgoed moet onderhouden worden, ook visueel. Maar iets in mij verzet zich. De kracht van Joy Division zat juist in wat niet werd ingevuld. Elke extra laag — hoe kunstzinnig ook — is een vorm van cosmetica. Die muziek overleefde decennia zonder beelden, omdat ze zelf beeld genoeg was. Nu moet ze “aansprekend” worden, terwijl haar grootste kracht ooit vervreemding was.

Misschien is dat de ironie: hoe meer we ‘Unknown Pleasures’ conserveren, hoe verder we afdrijven van de nervositeit en het risico die deze muziek ooit bezat. Joy Division in HD is als rouw in neon — de muziek is nog steeds indrukwekkend, maar het licht flikkert niet meer.

Bands die in vermomming het podium opgaan zijn niet nieuw. Voorbeelden uit de pop- en rockgeschiedenis zijn ondermeer The Residents, Kiss, GWAR en Daft Punk. Vermommingen hebben vaak, ook al verhullen ze iemands identiteit, iets humoristisch relativerends. De boomkostuums, waarin de vier van Snapped Ankles live optreden, doen bijvoorbeeld bijna kinderlijk aan in de goede betekenis van het woord. De bandleden voeren ook geen actie in de trant van “How dare you?” zoals klimaatactiviste Greta Thunberg, maar roepen vrolijk, met gevoel voor understatement, “It’s a great time to be alive”. En dan komt de boodschap die de band sinds het debuutalbum Come Play The Trees uit 2017 verkondigt: als de verstedelijking in de wereld zich voortzet en bossen steeds meer in het defensief worden gedrongen, dan zal de natuur uiteindelijk terugslaan. En nee, bomen geplant in rechte rijen, een goed geordende monocultuur met netjes aangelegde toegangswegen en afgebakende ruiter- en wandelpaden, waar de lucht zwanger is van de geur van groengewassen geld, dat noemen we geen bos. En het is zeker geen oerbos, ooit bron van biodiversiteit en leven, maar nu opgeofferd aan wat heet moderniteit en vooruitgang.

Laten we even een zijsprong nemen en het over bossen hebben (speerpunt in de actieradius van Snapped Ankles), en dan meer specifiek over de Amazone, het grootste regenwoud in de wereld, waarmee ik mijzelf, zoals mijn lezers weten, al tientallen jaren bezighoud.

Klimaat in brand

“Het klimaat staat in brand en het is erger dan we dachten.” Dit is de strekking van een onlangs gelekt en uiterst alarmerend rapport van het Intergouvernementele Panel voor Klimaatverandering (IPCC) van de Verenigde Naties. De leden van het panel menen ook dat de mensheid de grote klimaatveranderingen, zoals die er nu voor staan, gewoon niet aankan.

Pandemieën

De covid-19 pandemie maakt duidelijk dat onze relatie met de natuur anders moet worden. Overal waar de natuur wordt vernietigd en mens en dier te dicht op elkaar leven, dreigt het gevaar van nieuwe pandemieën. Het Amazonewoud is een van die gebieden waar in geïnfecteerde dieren, planten, schimmels en bacteriën vele voor de mens potentieel gevaarlijke micro-organismen schuilgaan.

Kantelpunt

“Als er binnen vier tot acht jaar niets verandert, is de vernietiging van het Amazonewoud onomkeerbaar.” Deze uitspraak deed de Braziliaanse wetenschapper Paulo Artaxo, hoogleraar atmosferische fysica aan de Universiteit van São Paulo, in de zomer van 2019 in een interview met BBC News Brasil. Paulo Artaxo is sinds 2003 een permanent lid van het IPCC.
De politieke situatie in met name Brazilië en de verschoven prioriteitsaandacht van de wereld naar de covid-19 pandemie hebben de afbraak van het grootste regenwoud in een stroomversnelling gebracht. Door verregaande verstoringen in het ecosysteem dreigt het nu een van de grootste aanjagers van klimaatverandering in de wereld te worden.

Brandseizoen

Het regenseizoen in het Amazonegebied loopt momenteel op zijn einde en maakt binnenkort plaats voor een periode van droogte. Het jaarlijkse brandseizoen komt eraan. Dit leidde de afgelopen jaren al tot een enorme toename in bosbranden en de verwachting is dat die dit jaar in aantal en omvang alleen maar zullen toenemen. Er is dus alle reden voor de wereld om nu actie te ondernemen.

Dansen in het bos

Terug naar Snapped Ankles en Forest Of Your Problems. De leden van Snapped Ankles kennen hun muzikale geschiedenis, vooral die van de jaren tachtig van de vorige eeuw. Bands van toen die in de stevig voortjakkerende mix van hoekige postpunk en hypnotiserende elektrofunk voorbij flitsen zijn Wire, Gang Of Four, Joy Division en The Pop Group, naast synthesizergroepen als Depeche Mode en Marc Almond’s en David Ball’s ‘Tainted Love’ Soft Cell.

De personages die Snapped Ankles op Forest Of Your Problems ten tonele voert zijn niet eenduidig in hun benadering van de bossenproblematiek van de wereld. Zo zijn er The Business Imp, The Cornucopian, The Nemophile en The Protester, met hun eigen drijfveren en overtuigingen. Ieder van hen heeft in het scenario van actie en reactie te maken met de eigen tegenstrijdigheden, angsten en schuldgevoelens. Waar de sympathie van Snapped Ankles ligt, is duidelijk. De band staat voor een levende planeet. Daar wordt gedanst, voluit, tegen de macht van het kapitaal en voor echte vooruitgang.

Snapped Ankles – Forest Of Your Problems
The Leaf Label / Konkurrent
Foto’s Snapped Ankles © Laura Lewis

Ze zeggen het zelf in een van de songs op ‘Clot’: ‘Less Is More’. Ze is Wax Chattels uit Auckland, Nieuw Zeeland, ofwel toetsenist en vocalist Peter Ruddell, bassiste en vocaliste Amanda Cheng en drummer Tom Leggett. Net als op hun titelloze debuut uit 2018 gebruikte Wax Chattels voor ‘Clot’ een minimum aan instrumentarium – basgitaar, keyboard en een tweedelig drumstel – maar de groep besteedde dit keer wel meer tijd aan het experimenteren met en het vinden van nieuwe geluiden. Het leverde een album op dat ook (en vooral) op een lager volume afgespeeld een diepe gelaagdheid laat horen. En dan blijkt er schoonheid schuil te gaan in wat voor velen op het eerste gehoor misschien een bak teringherrie lijkt.

De drie ontmoetten elkaar op de jazzopleiding van de universiteit van Auckland. Ze noemen zichzelf een gitaarloze gitaarband en tellen actrice en activiste Gillian Anderson, bekend als Scully van The X-Files, tot hun fans. Hun hypnotiserende debuut (met daarop het nummer ‘Gillian’) kwam op nummer zeven in de officiële albumlijsten van Nieuw-Zeeland. Het succes van het album in binnen- en buitenland leidde ook tot de nominatie van beste alternatieve artiest bij de New Zealand Music Awards 2018.

Het mag er misschien niet aan af zijn te horen, maar het schrijfproces voor de elf songs op ‘Clot’ nam, net als eerder voor ‘Wax Chattels’, een flink deel van een jaar in beslag. Het is als met veel creatieve uitingen. Een kloppend gedicht of verhaal leest alsof het in een vloek en een zucht is geschreven, maar er kunnen weken, maanden en soms zelfs jaren arbeid aan vooraf zijn gegaan. Hetzelfde geldt voor ‘Clot’. De nummers klinken alsof ze in één lange explosie van vrije energie live zijn opgenomen, maar blijken in werkelijkheid uiterst complex in elkaar te zitten. Daar komt ook de improvisatie- en jazz-achtergrond van het drietal om de hoek kijken, die zich via een breed spectrum van invalshoeken vertaalt in een waaier van klanken en geluiden en een grote variatie in de songstructuren. Er zijn referenties, bewust of onbewust (en misschien zijn het slechts de associaties van de luisteraar). Zo roept het singlenummer ‘Efficiency’ de begindagen van het Britse Wire in herinnering en resoneren elders dan weer de gitaarboventonen van het vroege Sonic Youth of de furieuze freefunk van Last Exit met onder anderen bassist en producer Bill Laswell.

Wax Chattels wilde hetzelfde live-element behouden als op hun debuut, maar met een zwaarder geluid, meer de diepte in en ging daarvoor in zee met mixer en collega-noise-maker Ben Greenberg (Uniform, Destructief Unit, The Men). Het gevolg is dat de keyboards beduidend vetter klinken en de bas intenser.

‘Clot’ is meer nog dan zijn voorganger een muzikaal manifest en komt voort uit gevoelens van somberte en frustratie, vertaald in confrontatie. Die wordt op het scherpst van de snede gevoerd in het snijdende ‘An Eye’, waarin de band de vinger op de zere plekken legt van de fysieke schade en psychologische ontreddering, die voortkomen uit de escalerende raciale en politieke opschudding die momenteel de hele wereld in de greep heeft. ‘Mindfulness’ gaat over het gemak waarmee mensen zichzelf gewillig een rad voor de ogen (laten) draaien en bestaande machtsverhoudingen accepteren in plaats van tegenstand te bieden en verandering af te dwingen, en klinkt bijna wanhopig, eindigt breekbaar. In de melodieus grommende punkrock van ‘No Ties’ gaat het over het zijn van een eerste generatie immigrant: de vervreemding van de oude familiebanden, culturele verschillen en de opofferingen die ouders zich getroosten om hun kinderen een ‘betere’ toekomst te bieden. De venijnige kreten in het hoekige ‘Cede’ zijn in Cheng’s moedertaal – Taiwanese Hokkien – en verklanken een verontwaardigde uiteenzetting over ‘Cross-Strait’* relaties en zelfbeschikking.

De band manifesteert zich op ‘Clot’ als een snelkookpan van emoties. Eindigt ‘Clot’ zoals verwacht, of misschien gehoopt, met een catharsis? Nee. Het album sluit af met een positieve boodschap. In het laatste nummer, ‘You Were Right’, opent Peter Ruddell de deur voor andere gezichtspunten dan die van hemzelf en zegt te hopen uiteindelijk in staat te zijn om de mening van anderen te accepteren, mits goed beargumenteerd. Is het zelfkritiek waarmee ‘Clot’ afsluit? Het is in ieder geval een duidelijk bewijs van zelfbewustzijn, waarmee Ruddell en daarmee Wax Chattels laat horen zichzelf, en anderen, op waarde te schatten en serieus te nemen. Een prachtig statement aan het slot van een baanbrekend album.

Wax Chattels – Clot
Captured Tracks / Konkurrent

Ze zijn nog met twee. Na hun eerste album ‘Standing At The Edge Of The World’ en een tournee in 2018 door de Verenigde Staten viel de band uit het Australische Sydney min of meer uit elkaar. Will Canning en Remy Veselis bleven over, en besloten verder te opereren vanuit Los Angeles. De naam Death Bells bleef. Het duo kreeg voor hun tweede album versterking van gerenommeerde undergroundmuzikanten, met onder anderen drummer Colin Knight (Object of Affection), die ook de productie deed, en – heel bepalend voor de optimistische uitstraling van ‘New Signs Of Life’ – saxofonist Spencer Wiles.

‘Standing At The Edge Of The World’ was een album over opgroeien en de heerlijke naïviteit die daarbij hoort. Zanger en tekstschrijver Will Canning was in 2014 bij de oprichting van Death Bells – naast hemzelf en Remy Veselis ook nog Maurice Santiago (nu Hearteyes) – net klaar met zijn middelbare school. Op ‘New Signs Of Life’ is de volwassenheid bereikt, maar de dromen zijn gebleven, verpakt in negen door vurige gitaren aangedreven aanstekelijke nummers die zich vanaf de eerste beluistering onlosmakelijk in het geheugen nestelen, als earwurms.

Bij de positiviteit van ‘New Signs Of Life’ hoort ook een zekere ironie. “We all vanish anyway”, zingt Will Canning in het openingsnummer ‘Heavenly Bodies’. Uiteindelijk verdwijnen we allemaal. Het lijkt een wrange boodschap in een tijd waarin verregaande ontwrichting van ons persoonlijke leven het nieuwe normaal is geworden, maar kan ook worden opgevat als: maak je niet druk, tel je zegeningen. Die laatste boodschap prevaleert op ‘New Signs Of Life’. Death Bells omarmt in weerwil van de bandnaam positiviteit en optimisme in een tijd van chaos en steekt een hart onder de riem. Er hangt verandering in de lucht, zo luidt in meerdere nummers de boodschap. “We’re finally coming apart”, klinkt het in de sprankelende titeltrack, als inleiding op catchy meezing refreinen die een heldere toekomstvisie beloven: “New signs of life approaching.” De nummers ‘Alison’ en vooral het meeslepende ‘A Different Kind of Happy’ benadrukken de nog altijd geldende boodschap van de kracht die liefde en hoop kunnen hebben in een wereld die, zo lijkt het, helemaal op hol is geslagen, maar waarin de saxofoon van Spencer Wiles jubelt: “Despite the uncertainty of life, I wouldn’t give, I wouldn’t give up.” En zo gaat het door. Death Bells jongleert op ‘New Signs Of Life’ met verrassende melodielijnen en springerige ritmes. Daarin echoën soms jaren tachtig bands als The Cure, Echo & The Bunnymen en Joy Divison, terwijl de stembuigingen van Will Canning een enkele keer The Smith’s Morrissey in herinnering roepen. Death Bells heeft echter genoeg eigenheid in huis om deze invloeden te laten wat ze zijn: verre echo’s.

Will Canning en Remy Veselis overtuigen op ‘New Signs Of Life’ in korte songs, de een nog pakkender dan de ander. Adem halen is er niet bij. Gitaren, bas en drums, aangevuld met onder andere saxofoon, jagen over een met postpunk en hoekige new wave pop geplaveide snelweg vol contrasten die na 28 minuten met ‘Shot Down (Falling)’ te snel eindigt. Death Bells en ‘New Signs Of Life’ bewijzen: Er is leven na de crisis. Een kwestie van doorbijten. I wouldn’t give up.

Death Bells – New Signs Of Life
Dais Records / Konkurrent

Death Bells persfoto © Jamie Parkhurst
Video ‘New Signs Of Life’ © Jamie Parkhurst