Op dinsdag 26 mei zou The Man With the Horn zijn 100ste verjaardag hebben gevierd. Veertig jaar geleden verscheen in muziekblad OOR een interview dat ik in het najaar van 1986 met hem had, vergezeld van het volgende verslag.

Interviews met de 60-jarige trompettist Miles Davis zijn een zeldzaamheid. Hoe open hij de laatste jaren op het podium ook overkomt, The Prince Of Darkness blijft een in mysteriën gehulde persoonlijkheid. Ter gelegenheid van zijn nieuwe elpee Tutu werden schorre woorden gewisseld via de Transatlantische hotline.

door C. Cornell Evers, OOR 18 oktober 1986

Miles zou moeilijk zijn, volgens sommigen. Toch komt hij in het uitgebreide interview dat Cheryl McCall van het Amerikaanse tijdschrift People hem enkele jaren terug afnam (OOR 14, 1984) over als een uitermate sympathiek iemand: enigszins recalcitrant, dat wel, maar met een groot gevoel voor humor, vol zelfspot en niet afkerig van zelfrelativering. McCall schetste een bij vlagen ontroerend beeld van de mens achter de musicus Davis. Een tamelijk compleet beeld.

En misschien hadden we het daar wel bij moeten laten. Natuurlijk, er valt nog zoveel te vragen. Maar wie daar ook op zit te wachten, Miles Davis zelf zeker niet. Wat hij te melden heeft doet hij met zijn muziek. Daar komt bij dat de trompettist in de loop der jaren een afkeer van de pers aan de dag heeft gelegd die licht paranoïde trekjes vertoont.

Terecht misschien, als je bedenkt dat een heel legioen van voornamelijk jazz-critici hem zijn ‘collaboratie met de commercie’ en het gebruikmaken van ‘goedkope uit de popmuziek afkomstige geluidseffecten’ nooit echt ‘vergeven’ heeft en geen gelegenheid voorbij laat gaan om te verwijzen naar Davis’ klassieke kwintet uit de jaren zestig met daarin drummer Tony Williams, bassist Ron Carter, toetsenist Herbie Hancock en saxofonist Wayne Shorter. Voor hen begint Miles’ ‘verraad’ met het verschijnen in 1970 van het album Bitches Brew, de legendarische plaat die door vooral popliefhebbers als het beginpunt van de jazz-rock wordt gezien, maar die door vrijwel de gehele gevestigde orde veroordeeld werd. Een identiteitscrisis was het gevolg en na 1975 werd er gedurende vijf jaar niets meer van Davis vernomen.

COMEBACK

In 1981 verscheen onverwacht het sterk op de rock georiënteerde album The Man With The Horn, een plaat waarop Miles behalve trompet ook synthesizerpartijen speelt. Met We Want Miles (’82) en Star People (’83) was zijn comeback een feit. Zelfs ging de meester weer op wereldtournee en trad in het kader daarvan op tijdens het North Sea Jazz Festival 1984. De indruk die hij daar maakte valt louter in superlatieven te omschrijven. Miles was terug: een superster was herboren.

Lijkt Davis zich op Star People nog vooral op de combinatie van rock en jazz te richten, met een grote nadruk op de gitaarpartijen van Mike Stern en John Scofield, op Decoy (’84) lonkte de trompettist onverhuld in de richting van funk en pop, een trend die doorgezet werd op het uitermate commerciële You’re Under Arrest (’85) met daarop opvallende covers en popsongs als Cyndi Laupers Time After Time en Michael Jacksons Human Nature. Zelfs de voorman van The Police, Sting, leverde een kleine vocale bijdrage aan You’re Under Arrest en strikte vervolgens Miles’ bassist Daryl Jones en saxofonist BranfordMarsalis voor zijn eigen Dream Of The Blue Turtles-wereldtournee.

En nu is er dan Tutu, een plaat waarvoor Miles vooral zijn vroegere bassist Marcus Miller volledig de vrije hand lijkt te hebben gegeven. Tutu is een plaat waarop naast het karakteristiek geluid van de meestentijds gestopte trompet van Miles vooral de synthesizers in ruime mate aanwezig zijn, aangevuld met bijdragen van de Braziliaanse percussionist Paulinho da Costa en een enkele keer violist Michael Urbaniak (Don’t Lose Your Mind), toetsenist George Duke (Backyard Ritual) en slagwerker Omar Hakim (Tomaas). Op Tutu beweegt Miles zich evenals op Decoy en vooral You’re Under Arrest in een trendy funk-idioom maar weet tevens het begrip fusion een heel eigen lading mee te geven.

HET INTERVIEW

De regels zijn stringent. De trompettist wil met slechts twee journalisten praten en voor ieder is twintig minuten gereserveerd. Twintig minuten? Spookbeelden van Countdown-televisie-interviews dringen zich op en de zenuwen spelen me enigszins parten als een vertegenwoordiger van de platenmaatschappij de verbinding met New York tot stand probeert te brengen.

‘Mr. Davis?’ informeert de promo-man en wil de hoorn aan mij doorgeven. ‘Wait a minute man, damned, what’s wrong with you?’ kettert het van de andere kant van de Atlantische Oceaan. ‘Wacht tot ik klaar ben, niet jij.’ Schuifelgeluiden dringen door. ‘Yeah.’ Ik stel me voor en vraag of we kunnen beginnen. Geen antwoord. Ik herhaal mijn vraag en met die schorre, haast breekbare stem laat hij weten klaar te zijn.

U koestert bewondering voor bisschop Desmond Tutu?

‘Luister: ik heb die plaat alleen maar Tutu genoemd. Omdat hij zoveel gedaan heeft voor Zuid-Afrika… en hij is zwart. Het minste wat ik kon doen is die elpee Tutu noemen. Ik moet wel bewondering voor hem hebben. Anders zou ik dat ding niet Tutu genoemd hebben.’

Wat is de reden dat u Tutu niet met een band hebt opgenomen, maar het meeste aan Marcus Miller hebt overgelaten?

‘Omdat we dat toevallig wilden. Het is gemakkelijker en het is creatiever. Als je met een hele hoop muzikanten werkt zitten er altijd een paar bij die maar één stijl kunnen spelen. Muziek is alleen maar stijl, is opgebouwd uit verschillende stijlen. Werk je met meerdere musici, dan moet je geduld hebben, afwachten of ze ooit in staat zijn de stijl te spelen die jij in gedachten hebt. Maar dat duurt te lang, weet je. Dat kost enorm veel tijd en geld, vooral wanneer je niet zingt. Ik bedoel: als je niet zingt, dan moet je zelf je eigen sfeer creëren. Een zanger geeft houvast. Dus… je creëert je eigen sfeer… en dan kunnen de platenluisteraars hun sfeer creëren als ze de plaat draaien. Begrijp je wat ik bedoel?’

Maar toch: waarom Marcus Miller?

‘Waarom niet? Ik ben van plan van nu af aan voor mijn platen op die manier van componisten gebruik te maken. Zo ga ik waarschijnlijk een album met Herbie (Hancock-CE) opnemen, een met Joe Zawinul, een met Prince… Ik ga werken met componisten als Palle Mikkelborg…’

Als ik goed geïnformeerd ben hebt u al met de Deense componist Palle Mikkelborg gewerkt.

‘Ja.’

Ik doel op het Auro-project waarvoor vorig jaar in Kopenhagen opnamen zijn gemaakt. Wat kunt u mij over deze samenwerking vertellen?

‘Luister, je stelt de verkeerde eh… niet de goede vragen. Wat er gebeurde, was dat ik een nummer te pakken kreeg dat Palle Mikkelborg geschreven had voor het Deense Radio Orkest. Ik vond het heel goed en nam het op. Maar toen George Butler van Columbia het hoorde, kwam hij met de term contemporary jazz aanzetten. Dat is de reden waarom ik ze de tapes niet gegeven heb. Bij CBS hebben ze geen flauw benul van de waarde van Palle’s werk. Dus… Er zit reggae in, rock & roll, funky stuff, wat vrije dingen, ballads en duetten. Er doen vijf drummers aan mee, tien keyboardspelers, zangers… Dat project is één reden waarom ik bij Columbia ben weggegaan. Omdat ik geld heb moeten vragen aan The National Endowment Of Arts om het af te maken. CBS wilde niet.’

Er wordt u nogal eens verweten dat u te veel zou inspelen op wat het grote publiek wil horen.

‘Ik speel altijd wat ik wil spelen en ik doe wat ik wil doen. Als het publiek waardeert wat ik wil doen, fantastisch. Zo niet, dan vind ik het ook best. Er zijn een hoop goede musici die geen enkel instrument bespelen. Ze zitten in het publiek en weten precies waar ze van houden. Als ik iets speel waar ik zelf heel veel van hou, dan zal het publiek dat ook doen. Als je je eigen gevoelens kunt overbrengen, als je het op de juiste manier presenteert, dan doet het er niet toe wat het is… of welke stijl. Als je het op de juiste manier presenteert zullen ze ervan houden. Omdat het slechts een stijl is. Zo speel ik muziek. Ik speel verschillende stijlen: treurig, langzaam, moody of hoe je het allemaal noemen wilt.’

Zijn reactie op mijn volgende vraag zal me dagenlang achtervolgen. In de schreeuw zit woede opgesloten maar vooral pijn. De vraag was of hij, als hij nu aan het begin van carrière zou staan, pakweg veertig jaar jonger zou zijn, of hij dan andere muziek zou spelen, een andere benadering zou hebben. ‘Hoe moet ik dat verdomme weten? Waarom vraag je me zoiets? Het is waarvan je houdt en wat je wilt spelen. Of wat je kunt spelen. Het doet er niet toe hoe jong je bent… of hoe oud.’

Volkomen van de kaart door die uitval na een inderdaad wat tactloze opmerking besluit ik tot een duikvlucht in de popmuziek. Helaas, alle geruchten ten spijt, Miles Davis luistert niet uitzonderlijk veel naar de voortbrengselen van deze tak aan de muziekboom, ‘Ik luister naar alle typen van muziek’, en wanneer ik informeer naar zijn beweegredenen om voor Tutu een cover van Scritti Politti’s Perfect Way op te nemen, raast er voor de tweede keer in korte tijd een kleine storm.

‘Je kunt wel hetzelfde blijven vragen! Daar word ik nou zo moe van. Omdat het een racistische manier van vragen stellen is. Je vraagt nou naar Scritti Politti. Waarom niet naar George Gershwin? Niemand heeft me ooit gevraagd waarom ik Porgy And Bess deed. Of Sketches Of Spain. Het gaat niet om het waarom. Ik wou het gewoon doen. En dat heeft niets te maken met het feit dat het een jonge muzikant is en al die bullshit. Ik weet niet waarom je al die dingen zegt. Het maakt me kwaad als iemand dat soort dingen zegt. Ik ben een muzikant en ik speel wat ik voel. Of het nu Stockhausen is of Ravel of wat dan ook. Als ik Ravel speel vragen ze me toch ook niet of die man misschien heel jong was toen hij dat bewuste stuk schreef en of dat misschien de reden is waarom ik het speel? Het is idioot om daar zelfs maar aan te denken! Als je erop uit was om me op de kast te jagen, nou, dan is je dat gelukt. Niemand vraagt me dat soort dingen! Omdat ik niet weet wat ik daarop moet zeggen. Daar word ik gek van.’

Wat ik alleen maar wilde zeggen is dat het volgens mij een eer voor Scritti Politti is dat u een van hun songs wilde doen.

‘Het is een grote eer voor mij om zo’n song te doen, mijn arrangementen eraan toe te voegen. Ik hoop alleen dat ik het goed gedaan heb en dat ze niet achteraf zullen zeggen dat ik dat nummer volkomen verkloot heb.’

Ik hou van de song zoals hij nu is.

‘Dank je. Vertel ze dat maar als je ze ziet. (milder nu) Ik heb ook een nummer voor Toto gedaan. Dat vergeet iedereen.’

Hoe groot is de mogelijkheid dat u weer met Gil Evans gaat werken?

‘Wanneer Gil maar wil, sta ik klaar. Hij heeft me wel opgebeld en voorgesteld om samen Tosca te gaan doen. Wanneer weet ik niet. En of het doorgaat, weet ik ook niet. De mogelijkheid zit er altijd in dat we eraan beginnen en uiteindelijk op iets totaal anders uitkomen.’

Om nog even op Tutu terug te komen. Het plaatlabel vermeldt slechts bij één song, Tomaas, uw naam als componist. Het meeste materiaal is door Marcus Miller geschreven. Waarom niet meer eigen werk?

‘Ik kan niet schrijven als Marcus. Veel musici maken een grote fout door hun eigen materiaal te willen schrijven. Ik heb het pas nog tegen mijn zoon die ook muzikant wil worden gezegd: “Als jij naar school gaat om muziek te studeren, dan leren ze je hoe muziek van anderen te spelen. En hoe de muziek van anderen te interpreteren.” Dàt is wat ik doe. Ik interpreteer de muziek van andere mensen.’

Zijn er al concrete ideeën over een toekomstige samenwerking met Herbie Hancock?

‘Ik heb hem gezegd dat ik iets met hem wilde gaan doen. Hij had ook al iets voor me geschreven. Maar wat, dat kan ik je niet vertellen. Als ik je m’n hele hebben en houden aan de neus ga hangen blijft er voor mij geen moer meer over.’ Hij vangt mijn onderdrukte gegrinnik op. ‘Ha, dat vind je leuk, he?’

Om even van de muziek af te stappen. U speelde Ivory Jones in een aflevering van Miami Vice. Kunnen we nog meer activiteiten in die richting verwachten?

‘Ik heb drie of vier scripts hier.’

Wat voor soort?

‘Wel, terug naar hetzelfde onderwerp maar weer. Iedere rol die ik onder ogen krijg, iedere keer weer willen ze me een pooier laten spelen. Goddamned! Wat ik wil zien is een script over wat ik doe en wat ik wil zeggen. Over mijn levensstijl. Maar iedere keer weer willen ze me verdomme als pooier zien. Pooiers zijn niet allemaal zwart.’

Hebt u de film Round Midnight van Bertrand Tavernier al gezien, opgedragen aan onder anderen Lester Young en met Dexter Gordon?

‘Stukjes.’

Vond u het goed?

‘Zeker. Dexter is erg natuurlijk. Maar als je zwart bent, moet je je hele leven lang acteren. We moeten verschillende gezichten op kunnen zetten, een ingebouwd radarsysteem hebben dat ons waarschuwt zogauw er sprake is van vooroordelen… Ik ben gewend met die last te leven.’

Zou u bereid zijn uzelf te spelen in een film?

‘Graag. Maar dat gaat niet. Dus schrijf ik maar een boek.’

Als u in de gelegenheid zou zijn om te werken met hetzelfde kwartet dat Sting op zijn solo-elpee begeleidde, wat zou u dan met ze doen?

‘Ik zou doen wat ik doe. Maar ik zou ze niet gebruiken zoals Sting. Sting heeft ze gebruikt. Hij heeft ze niet laten doen waartoe ze in staat zijn.’

U maakte vroeger onderscheid tussen muziek maken en entertainment.

‘Voor mij is het hetzelfde. Als je van een stuk houdt en het publiek ook, dan voel je de vibraties. Dan ben je bezig met entertainen door te spelen. Als ik speel componeer ik de stukken iedere keer weer opnieuw. Iedere avond is het anders. Het is ook niet zo dat één man de nummers heeft geschreven. Marcus schreef het raamwerk en wij vullen de composities in. En dat kan sneller zijn, of langzamer. In Brazilië spelen we snel, terwijl in Duitsland de band juist erg traag speelt. Duitsers laten veel minder dan Brazilianen merken of ze de muziek goed vinden. De band kon dat heel goed voelen toen ze onlangs na Brazilië in Keulen een concert moest geven. Het gevoel bij het spelen blijft hetzelfde, maar de manier waarop daar uitdrukking aan wordt gegeven, die verandert, snap je, eh… hoe was je naam ook alweer?’

DE HAND

De elpee Tutu is gestoken in een door de Japanse Eiko Ishioka fraai vormgegeven hoes met zowel op de voor- als achterkant een schitterende close-up van Davis, gemaakt door fotograaf Irving Penn. Maar vooral de binnenhoes springt erg in het oog door de foto van een gekromde trompethand, doorgroefd met afgebrokkelde nagels.

‘Dat is mijn hand, ja. Eiko koos die foto. Eiko is een vriendin van me en was helemaal weg van het werk van Penn. Ik hou van de manier waarop zij denkt. Ze zegt dat mijn hand erg religieus overkomt.’

Het is een hand die een levensverhaal uitbeeldt.

‘Bedoel je mijn levenslijnen?’

Nee. Ik zie de hand van een man die zijn leven leefde zoals hij dat wilde leven.

‘Dat is Eiko. Ze ziet dingen. Ze weet dingen. Ze is geweldig. Als je haar ooit ontmoet of Irving Penn, dan moet je zeker zeggen hoe goed jij het vindt.’

TIEN MINUTEN

Net als ik het gevoel heb dat het gesprek een totaal andere wending krijgt en Miles zich vriendelijk en meegaand toont, krijg ik vanuit de burelen een sein dat mijn tijd voorbij is. De trompettist sputtert echter tegen. ‘Ik begin net. Je wordt verondersteld om als een bloedhond op m’n spoor te zitten en nu wil je ’t er al bij laten!’

Wilt u verder praten dan?

‘Natuurlijk.’

U weet dat er een andere journalist zit te wachten?

‘Die vraagt toch hetzelfde als jij. Laat maar wachten. Ik wil verder praten. Tien minuten. Oké? Begin maar.’

Er waren geruchten dat Prince zou meewerken aan de opvolger van You’re Under Arrest. Wie er echter op Tutu meespelen, Prince is er niet bij. Waren er problemen?

‘Geen problemen, nee. Hij heeft me een brief geschreven en twee tapes gestuurd. Eén bevatte een song die helemaal af was en die ik zo mocht gebruiken, met of zonder vocalen, net wat ik verkoos. De andere tape bevatte stukjes van een compositie. Nadat hij dingen had gehoord die we al gedaan hadden, heeft hij alles teruggetrokken. Hij vond zijn eigen materiaal niet goed genoeg en zei dat we maar samen de studio in moesten, met z’n tweeën, de deur op slot. Ik kan dat wel waarderen.’

Een andere wens van u zou zijn om met Frank Sinatra samen te werken.

‘Daar weet ik niets van. Ik heb er ook niets over gehoord. Ik luister liever naar Frank, weet je. Ik heb tegen hem net zoiets gezegd als ooit tegen Duke Ellington: Ik luister liever naar je dan met je band te spelen. Dat was in 1949. Bovendien werkte ik toen nog aan Birth Of The Cool. Een van Franks mensen heeft me vroeger een keer gevraagd. Maar Frank heeft mij niet nodig. Als jongetje luisterde ik al naar hem, zong Night And Day en dat soort dingen en heb van hem geleerd hoe ik moest fraseren. En van Orson Welles, die had ook een uitzonderlijke manier van fraseren. Ongeveer zoals die rap-jongens dat nu doen.’

U hebt die ontwikkelingen gevolgd?

‘Ik wist dat dat zou gaan gebeuren. The Last Poets. Omdat dat de manier is waarop de Black Panthers… de rap komt daar vandaan. En nu moet ik weg. De tien minuten zijn op.’

Drieëntwintig minuten Miles Davis. Ze laten een voorlopig onuitwisbare indruk na.

VIDEO

Miles Davis – He Still Wants to Be Hip

Miles Davis performs ‘Tutu’ at Amnesty International

Black Gold 360 is een project van Simon Sixsmith, een Engelse producer en songwriter die in Utrecht woont. Het project combineert jazz, glitch, ambient, triphop en fusion, wat zorgt voor een sfeervolle, eigentijdse én tijdloze sound. In 2021 bracht Black Gold 360 het album ‘Dreams Of The Revelator’ uit, met bijdragen van jazzmuzikanten zoals pianist Daan Herweg en trompettist Teus Nobel. Simon Sixmith is ook eigenaar van het label Fifty Dollar Records en lid van het elektronische duo Electric Puha.

Nu is er ‘At The Still Point Of The Turning World’, het vijfde album van de inmiddels zevenkoppige Black Gold 360. Negen composities die verschillende muzikale werelden combineren en versmelten tot een vibrerende, speelse mix van innovatie en meesterschap – een ware chef’s special, puur goud.

Voor het eerst gaat de band op een meer elektrische tour met Fender Rhodes, basgitaar en elektrische gitaar. De opzet: een groove-gebaseerd, filmisch jazzgeluid dat gruizige jaren ’70-elementen combineert met een strakke, vloeiende ritmiek en subtiele elektronica, wat een meer sensuele en dansbare sfeer geeft.

Sixmith en bandleden dompelden zich onder in de donkere jazzy funk vibes en grooves van hun jazzhelden uit de late jaren ’60 en vroege jaren ’70, zoals Lalo Schifrin, Monk Higgins, Steve Reid, vroege Funkadelic, Miles Davis tijdens zijn fusion-periode, Herbie Hancock, The Meters en Squarepusher. Ze wilden deze elementen samenbrengen en integreren in een album dat de elektrische aanpak van de 21ste eeuw belichaamt. En dat deden ze met veel plezier: het enthousiasme vonkt uit de groeven van het vinyl.

Alles aan het nieuwste werk van Black Gold 360 is intrigerend, de muziek, het coverbeeld en niet in de laatste plaats de titel.

‘At The Still Point Of The Turning World’ is afkomstig uit het gedicht ‘Burnt Norton’ van de Amerikaans-Britse dichter, essayist, toneelschrijver, criticus en redacteur T.S. Eliot (1888–1965). ‘Burnt Norton’ werd voor het eerst gepubliceerd in 1936, in de bundel ‘Collected Poems 1909–1935’. In het gedicht onderzoekt Eliot thema’s als tijd, stilte en de zoektocht naar betekenis te midden van voortdurende verandering.

“At the still point of the turning world. Neither flesh nor fleshless;
Neither from nor towards; at the still point, there the dance is,
But neither arrest nor movement. And do not call it fixity,
Where past and future are gathered. Neither movement from nor towards,
Neither ascent nor decline. Except for the point, the still point,
There would be no dance, and there is only the dance.”

Dit “stille punt” staat voor een moment of plek van diepe rust en aanwezigheid in het hart van voortdurende beweging en verandering. Het is een schijnbaar tegenstrijdige ruimte waar tijd en tijdloosheid elkaar ontmoeten. Eliot gebruikte het als een metafoor voor spiritueel of existentieel inzicht. Het roept het idee op van het vinden van vrede of betekenis te midden van de flux van het leven.

Die rust straalt ook af van de weerballon Miss Piggy op de cover van ‘At The Still Point Of The Turning World’ van Black Gold 360. Ook zij bevindt zich in het centrum van de constante beweging van het leven, een leven dat onder druk staat, onder andere door klimaatverandering.

De Nederlandse fotograaf Niels Stomps maakte foto’s van de weerballon Miss Piggy voor zijn serie ‘I Can Hear the Waves’. Het was ook een Nederlander die het gebied ontdekte waar Niels Stomps meerdere keren met zijn camera’s naartoe trok: Willem Barentsz (ca. 1550–1597).

Ruim 400 jaar geleden ondernam de zeevaarder, cartograaf en ontdekkingsreiziger een expeditie om een noordoostelijke doorgang naar Azië te vinden. In plaats daarvan vond hij het bevroren gebied van Svalbard, een archipel van acht kleine eilanden. Het grootste eiland, Spitsbergen, ligt halverwege het vasteland van Noorwegen en de Noordpool en is geschikt voor menselijke bewoning. Nu wordt het bewoond door onder meer een kleine gemeenschap van wetenschappers.

Niels Stomps fotografeerde hun verlaten maar fascinerende wereld. Tegen een bijna esthetisch te noemen, natuurlijke achtergrond laten zijn beelden onderzoekers zien die weerballonnen oplaten, ijskernen nemen en experimenten controleren. De plek waar ze wonen en werken is woest en gevaarlijk, maar dat houdt hen niet tegen. Het zijn eigenlijk moderne ontdekkingsreizigers, legde Stomps in 2016 uit aan journaliste Laura Mallonee van Wired, in het artikel ‘The Remote Frozen Islands Where Science Is King’. “Ze zoeken avontuur en zijn daarbij zo gretig dat ze niet bang zijn.”

Onderzoekers uit meer dan 20 landen werken samen in centra als Ny-Ålesund en Pyramiden. Daar, voeren ze onder extreme omstandigheden experimenten uit en verzamelen data, essentieel voor het begrijpen van klimaatverandering en het behoud van het Arctische milieu.

Gaat het hier misschien ook nog over muziek? Jazeker, en ook over film.

“In een weekend vol experimentele jams keken we tijdens pauzes naar Dirty Harry, Death Wish en Trouble Man. De soundtracks maakten indruk en het besluit was genomen: we gingen elektrisch spelen en namen Harald, onze eerste gitarist, in dienst. De combinatie van elektrische gitaar, bas en Fender Rhodes leverde totaal andere resultaten dan onze gebruikelijke akoestische sessies met contrabas en piano. Het voelde alsof we een nieuwe band hadden, alsof er magie in de studio was!” aldus Simon Sixsmith.

Die magie is nu ook te horen met ‘At The Still Point Of The Turning World’ op de draaitafel.

Opener ‘Lee And Nancy’ verwijst (waarschijnlijk) naar de legendarische samenwerking tussen Lee Hazlewood en Nancy Sinatra. Nancy Sinatra is vooral bekend van haar hit ‘These Boots Are Made For Walkin’ uit 1966, geschreven door Hazlewood. Als er al sprake is van muzikale referentiepunten, kunnen echter beter nummers als ‘Some Velvet Morning’ en hun grote hit ‘Summer Wine’, beide uit 1967, worden genoemd. ‘Lee And Nancy’ van Black Gold 360 ademt net als deze songs de aantrekkingskracht van mysterie en heeft een daarbij passende sfeer van verleiding.

In ‘Off The Shoulder Of Orion’ brengt trompettist Teus Nobel een gloedvolle hommage aan de sterren. De titel verwijst naar een beroemde regel uit de ‘Tears in Rain’-monoloog van Roy Batty in de film ‘Blade Runner’ (1982). Daarin beschrijft hij dat hij aanvalsschepen in brand heeft zien staan nabij de schouder van het sterrenbeeld Orion -‘Off The Shoulder Of Orion’. Dit beeld symboliseert de grootsheid en de geheimen van het universum, evenals de vergankelijkheid van herinneringen en bestaan.

De band gaat voluit groovend verder met ‘Nine Miles Of Bad Road’ en vervolgens via ‘Mr. Kill’ naar ‘Nobody Calls Me Mister With My Boots Off’. Daarin verwijzingen naar de fusion vibes van Miles Davis, de man die als musicus geen noot verspilde en het onderscheid tussen alle mogelijke muzikale stijlen aan zijn modieuze laarzen lapte. Zoals gezegd: ‘Nobody Calls Me Mister With My Boots Off’.

In het zich prachtig ontwikkelende, filmische ‘Foolishness & Devilment’ blaast trompettist Teus Nobel de band naar een adembenemende climax, één van de vele hoogtepunten op het album. Even bijkomen is er echter niet bij, want de karavaan trekt verder met het minstens zo indrukwekkende en door Nobel weer van glans voorziene nummer ‘Those Who Write On Heaven’s Walls’. Saxofonist Coen Kaldeway levert daarna een kort en krachtig statement van 43 seconden af in ‘Motherfuckers’ en sluit af met een gloedvolle solo in het slotnummer ‘Doctor Congo’, ondersteund door bas, drums, gitaar en de effecten van Sixsmith. En dan is het voorbij. Maar, zoals het bij een geslaagde chef’s special hoort, schuiven we graag weer opnieuw aan.

Black Gold 360 – At The Still Point Of The Turning World (Fifty Dollar Records)

Pianist Jef Neve is Belgisch. Trompettist Teus Nobel is Nederlands. Ze kenden elkaar van gezamenlijke optredens over de hele wereld. In 2023 nam de trompettist in de Blue Keys Studio van de pianist een eerbetoon op aan de Amerikaanse jazzlegende Chet Baker: het indrukwekkende album ‘After Hours’.

In september 2024 werd de opnameapparatuur gericht op het podium van de concertzaal van Piano’s Maene in Ruiselede, België, waar het duo voor publiek twee concerten gaf. Daarnaast werd er extra materiaal opgenomen in de nabijgelegen Blue Keys Studio in Aalter.

De keuze voor de intieme concertzaal van Piano’s Maene was niet alleen gebaseerd op de kwaliteit van de aanwezige vleugel; ook de sublieme akoestiek speelde een doorslaggevende rol.

Het album draagt de titel ‘esho funi’, naar een boeddhistisch concept dat verwijst naar de eenheid van leven (esho) en omgeving (funi). Dit concept stelt dat veranderingen in onze innerlijke toestand invloed (kunnen) hebben op onze omgeving en vice versa.

Deze boodschap wil het duo Neve | Nobel met hun muziek uitdragen, in een tijd waarin wereldwijd op veel plaatsen conflicten oplaaien en escaleren, en de planeet zelf ook onder vuur ligt.

De titeltrack ‘esho funi’, geschreven door Teus Nobel, is tevens de opener van het album. Het is een prachtig sfeervolle instrumentale meditatie waarin beide musici op briljante wijze de toon zetten met muziek die spreekt van vrijheid, interactie en versmelting. Hier zijn twee solisten die gloedvol getuigen dat hun samenwerking meer is dan de som der delen en een geheel nieuwe muzikale architectuur van adembenemende schoonheid neerzetten.

En dit is nog maar het begin. Op het album, met een totale speelduur van ruim een uur, zijn jazzklassiekers te horen zoals het melancholische ‘Here’s That Rainy Day’ van Jimmy Van Heusen, gekenmerkt door complexe baslijnen en verrassende melodieën en harmonieën. Ook de Vlaamse klassieker ‘Bluesette’ van Toots Thielemans, die twee keer voor een Grammy genomineerd werd, is op het album te vinden. Een andere bekende jazzstandard, ‘Little Sunflower’, gecomponeerd door trompettist Freddie Hubbard, verscheen eerder al als single in 2024.

Naast de titelsong levert Teus Nobel de ruimtelijke compositie ‘Floating’, geïnspireerd door het beeld van een karavaan die door de woestijn trekt. ‘Floating’ roept de emotie op van beweging en de dynamiek van een reis door een uitgestrekt landschap, met ruimte zover het oog reikt, zinderende hitte en luchtspiegelingen.

Van Jef Neve komt het breekbare ‘Tin Wedding’, door Teus Nobel soulvol geblazen, opgedragen aan het achtjarig ‘tinnen’ huwelijk van een dierbare vriend. Ook van de pianist is ‘Waiting For A Train’, dat zich kenmerkt door een slepende bluesvibe, terwijl zijn ‘Weekend Is On’ juist weer frivool sprankelend en uptempo is.

Jazzmagazine Jazzism schreef ooit over Teus Nobel, naar aanleiding van diens album ‘Legacy’ uit 2014: “De toekomst van de jazz is opgestaan.” Deze uitspraak is al vaak geciteerd. Het album ‘esho funi’ laat nu horen dat die toekomst niet meer in het verschiet ligt, maar nu is. En Teus Nobel staat daarin niet alleen. Neve | Nobel: Wat Een Duo!

Jeff Neve | Teus Nobel – esho funi
[PIAS] Recordings

Eerder deze maand bracht de met een Grammy onderscheiden pianist een nieuw album uit. ‘Southern Nights’ werd opgenomen met Peter Washington op contrabas en Marcus Gilmore op drums tijdens een weeklong residency in de Village Vanguard jazzclub in New York in de zomer van 2023.

De titel ‘Southern Nights’ verwijst naar het gelijknamige nummer uit 1975 van de Amerikaanse rhythm-and-blues-pianist, -zanger, -componist, -producer en -arrangeur Allen Toussaint (1938-2015). Toussaint schreef het als eerbetoon aan de avonden met zijn Creoolse familie in Louisiana en vangt in muziek de essentie van die voor hem betoverende herinneringen.

Het nummer werd kenmerkend voor Toussaint’s stijl. Het laat zijn talent horen om uiteenlopende stijlen te combineren, zoals rhythm and blues, soul, funk, jazz en zelfs psychedelica, terwijl hij tegelijkertijd inspiratie putte uit zijn wortels in zijn geboortestad New Orleans, met name zijn zuidelijke opvoeding en de culturele diversiteit van Louisiana.

In deze stad liggen ook de roots van Sullivan Fortner en dat wil hij laten weten, zo laat zijn herinterpretatie van ‘Southern Nights’ horen.

De verfijnde pianostijl van Sullivan Fortner is geworteld in swing en blues, die hij verrijkte met een eigen signatuur en verder perfectioneerde in de gospeldiensten van de kerken in New Orleans. Na jarenlange samenwerking met jazzgrootheden zoals Roy Hargrove en Christian Scott, leidt hij nu zijn eigen trio, bestaande uit Kayvon Gordon op drums en Tyrone Allen op contrabas. Dit trio werd onlangs door de Downbeat Critics Poll uitgeroepen tot ‘Rising Star Jazz Group of the Year’. Fortner zelf ontving ook meerdere onderscheidingen, waaronder een Grammy voor zijn bijdrage aan het album ‘The Window’ van zangeres Cécile McLorin Salvant. Hij werd in 2019 eerste in twee categorieën van de Downbeat Critics Poll, te weten ‘Rising Star Jazz Artist’ én ‘Rising Star Pianist’, in 2020 gevolgd door de uitverkiezing tot ‘Rising Star Arranger’.

Op ‘Southern Nights’ staan negen composities waarin traditie en innovatie een vurige interactie aangaan. Dat resulteert, te beginnen met de opener en tevens titeltrack, in een energiek en swingend amalgaam van ritmes en melodielijnen, met daarin veel ruimte voor solo improvisatie. Dit is een van de sterke punten van het trio. Hoewel Sullivan Fortner de leider is en met virtuoos spel voorop gaat, krijgt de ritmesectie ook regelmatig de kans om te schitteren, en dat gebeurt met verve.

Naast de interpretatie van Toussaint’s ‘Southern Nights’ en de door Sullivan zelf geschreven compositie ‘9-Bar Tune’, bevat het album ook uitvoeringen van Cole Porter’s ‘I Love You’, Osvaldo Farres’ ‘Tres Palabras’, Donald Brown’s ‘Waltz For Monk’, Clifford Brown’s ‘Daahoud’ (met een glansrol voor Kayvon Gordon) en Woody Shaw’s ‘Organ Grinder’. Een bijzondere plaats in het programma is weggelegd voor twee nummers van de Amerikaanse jazzpianist, componist, arrangeur, muziektheoriedocent en oprichter van het Springtree/Snow Hill Institute for the Performing Arts, Bill Lee, en diens zus, jazzpianist, componist, arrangeur en muziektheoriedocent Consuela Lee Moorehead, die ooit Sullivans mentoren waren. Met Bill’s ‘Again, Never’ en Consuela’s ‘Discovery’ brengt hij hen hier een warmbloedig saluut.

Met dit album levert Sullivan Fortner een vitaal bewijs van zijn grote creativiteit en biedt hij een prachtige staalkaart van het erfgoed en de ‘Southern Nights’ van New Orleans.

Sullivan Fortner – Southern Nights

Pianist roept op “om te leven, te voelen, te respecteren en te zorgen voor de natuur, die we erkennen als onze moeder”

Bij het beluisteren van Viva Nana op het nieuwe album Y’Y van de Braziliaanse jazzpianist Amaro Freitas, hoor je meteen de invloed van percussionist Naná Vasconcelos, die in 2016 op 71-jarige leeftijd overleed. Het nummer lijkt sterk geïnspireerd door Um Dia No Amazonas van het album Storytelling uit 1995, met dezelfde sfeer en klankkleuren die de spirituele wereld van de Amazone oproepen.

Viva Nana is een eerbetoon van Amaro Freitas aan de legendarische Naná Vasconcelos, beiden afkomstig uit Recife, Brazilië.

Naná Vasconcelos zag een percussionist niet alleen als een ritmemaker, maar als iemand die werkt met kleuren en timbres, en veel ruimte gebruikt. Een percussionist moet kunnen reageren op gevoel, zei hij. Stilte kan ook percussie zijn. Percussie is een emotionele bezigheid. Op dezelfde manier heeft Amaro Freitas zijn nieuwe album Y’Y gemaakt, met dezelfde aandacht voor kleuren en timbres als een percussionist.

Y’Y is heel anders dan zijn vorige albums, Sangue Negro, Rasif, en Sankofa, die trio-albums waren. Y’Y is een solo-album waarop Amaro Freitas vooral piano speelt en hij voor sommige tracks gasten heeft uitgenodigd, te weten Hamid Drake, Shabaka Hutchings, Jeff Parker, Aniel Someillan, en Brandee Younger. Ook maakt hij meer dan voorheen gebruik van de mogelijkheden van de prepared piano.

Er is meer anders. Omdat Brazilië over het algemeen een warm klimaat heeft, wilde Freitas de geprepareerde piano combineren met de tropische cultuur van Brazilië, met de snelle polyritmiek en swing van samba en maracatu.

In 2020 reisde Amaro Freitas naar de Amazone en de stad Manaus, 2500 kilometer ten westen van zijn huis in de kustplaats Recife, waar hij een concert gaf in het historische Teatro Amazonas. Zijn ervaringen in dit voor hem onbekende deel van Brazilië inspireerden hem tot het verkennen van een nieuw muzikaal landschap. Dit landschap is geworteld in spiritualiteit en het rentmeesterschap over de aarde, zoals gepraktiseerd door onder andere de Sateré-Mawé gemeenschap die hij bezocht, het inheemse volk dat de wereld de guarana schonk, een vrucht die energie geeft. Freitas beschouwt Y’Y (uitgesproken als: eey-eh, eey-eh) als “een eerbetoon aan het Amazonewoud en de rivieren van Noord-Brazilië: een oproep om te leven, te voelen, te respecteren en te zorgen voor de natuur, die we erkennen als onze moeder”.

Met piano-aanslagen als glinsterende waterdruppels op groene bladeren brengt Freitas hulde aan deze natuur in Uiara (Encantada da Água) – Vida e cura. Uiara, ook bekend als Iara, Yara, Hiara of Mãe das Águas (“Moeder van de Wateren”), is een figuur uit de Amazone mythologie. Zij wordt gezien als een waternimf, sirene of zeemeermin die in de Amazonewateren leeft. In het nummer gebruikt Freitas een E-Bow om geluiden zoals die van de boto op te roepen, de roze rivierdolfijn die vaak met Uiara in verband wordt gebracht.

Amaro Freitas introduceert op Y’Y ook Mapinguari, een andere mythisch figuur uit de traditionele folklore. Volgens de verhalen veranderde Mapinguari van een menselijke sjamaan in een harige humanoïde cycloop, met een gapende mond op zijn buik en voeten die naar achteren zijn gedraaid. Een andere versie van Mapinguari is Curupira, die met een knots tegen boomstammen slaat om dieren te waarschuwen voor jagers. Zijn afkeer van natuurvandalen is zo groot dat hij achterwaarts loopt om mensen op een dwaalspoor te brengen, recht naar een dertig meter lange boa die de ongelukkigen verslindt. In Mapinguari (Encantado da Mata) manifesteert deze verdediger van de Amazone zich met onheilspellende geluiden als de boze geest die door het bos zwerft op zoek naar prooi om zijn gramschap op bot te vieren.

In Amazônia heeft Amaro Freitas de samenvloeiing van de zwartwaterrivier Rio Negro met het slijkerige, geelwitte water van de Rio Solimões (Amazone) gezien, genaamd Encontro das Águas. Beide rivieren hebben hun eigen unieke ecosystemen en stromen kilometers samen op zonder zich te mengen. De pianist was zeer onder de indruk van dit unieke natuurfenomeen.

In het titelnummer Y’Y, met Shabaka Hutchings op fluit, wil Freitas de voorouderlijke kracht van het samenkomen van deze wateren vertalen in twee tegengestelde bewegingen. In elk daarvan klinken echo’s van oude gezangen uit het verleden, maar ook van hoop voor de toekomst.

In het met warme en zonnige klanken overgoten Mar de Cirandeiras brengt de pianist de luisteraar naar de tradities van Pernambuco, zijn geboortegrond. De ciranda is een traditionele dans waarbij mensen hand in hand in een cirkel bewegen. Freitas omschrijft Mar de Cirandeiras als een “impressie van het ervaren van een ciranda op het strand, in Tamaracá, in Recife Antigo.” Het is een eerbetoon aan de zee en aan een dansvorm waarin iedereen gelijk is.

Amaro Freitas noemt zijn muziek ‘gedekoloniseerde Braziliaanse jazz”. In het sprankelende Dança dos Martelos (“Dans van de Hamers”) grijpt hij terug op zijn Afrikaanse afkomst en voegt hij met zaden uit de Amazone, opgewekte tropische ritmes toe aan het geluid van zijn piano. In Sonho Ancestral brengen de metalen tongetjes van de Afrikaanse m’bira (duimpiano) de luisteraar in vervoering.

Amaro Freitas komt uit dezelfde Braziliaanse traditie als Naná Vasconcelos, die tijdens zijn leven vaak werd beschouwd als de beste percussionist ter wereld. Vasconcelos vond inspiratie in de natuur, de inheemse bevolking en Afrika voor zijn historische albums Amazonas en Africadeus. Met Y’Y voegt Amaro Freitas nu een derde titel toe aan deze erfenis. Hij toont zich daarop een waardige opvolger van de legendarische percussionist én als de stem van een nieuwe generatie die gehoord moet worden.

Amaro Freitas – Y’Y
Psychic Hotline | Konkurrent

Concert Amaro Freitas Trio
North Sea Jazz – vrijdag 12 juli 2024
Bezetting: Amaro Freitas (piano); Aniel Someillan (contrabas); François Morin (drums)

Audiophile vinyl reissue of Saudades by cosmopolitan percussionist Naná Vasconcelos (1944-2016)

The 1979 album Saudades by Brazilian percussionist Naná Vasconcelos presented the berimbau in an orchestral context for the first time, a long-held dream of the musician. The concert was recorded with the Stuttgart Radio Symphony Orchestra conducted by Mladen Gutesha and produced by Manfred Eicher of ECM Records. Saudades is now reissued on vinyl with new liner notes and background information.

Naná Vasconcelos is the most creative percussionist Brazil has produced. He was a master of the berimbau, an originally single-stringed African instrument with a resonating gourd attached to a wooden bow at the bottom.

He never had any formal training. Naná Vasconcelos began his musical career at the age of 12 in the drumming band of his birthplace, Recife, on the coast of Brazil, and in nightclubs and cabarets, where he entertained prostitutes and their customers with dance music. “My culture is the culture of the street,” he once said in an interview I conducted with him.

After testing his musical ambitions in almost every possible context as a boy – first as a drummer, later as a percussionist – Naná moved to Rio de Janeiro. There he began to perform with one of Brazil’s most famous singers: Milton Nascimento. When the Argentinean tenor saxophonist Gato Barbieri was in Rio in 1970 and saw Vasconcelos playing, he invited him to join his band. A world tour followed. Among other places, they performed at the Montreux Jazz Festival. The audience responded enthusiastically to Vasconcelos’ fabulous handling of the drums. He became the sensation of the festival. Records followed, as did a long collaboration with guitarist Egberto Gismonti.

In New York, Naná, now a true cosmopolitan, formed the band Codona with jazz trumpeter Don Cherry and sitar and tabla player Colin Walcott, with whom he recorded a series of albums that were surprising in every way.

“When I scream, it’s the scream of a wild animal”

“A percussionist is not so much a rhythm maker as someone who works with colours, with timbres,” he said. “When a drummer knows what percussion is, he plays differently. Jack DeJohnette, for example, is a fantastic pianist, which means he approaches his drums much more as an instrument. I don’t think of Jack as a drummer, I think of him as a musician who uses drums. Art Blakey was a drummer, Elvin Jones… I started out as a drummer. But when I play drums now, I work with what I need most as a percussionist: space. As a percussionist you have to be able to react to your feelings. Silence can be percussion. Percussion is being emotionally involved”.

He has worked on a number of projects with the New York (but Brazilian-born) avant-garde guitarist Arto Lindsay, and can be heard on records with an underground atmosphere, with heavy guitars and dark, distorted vocals. It was interesting to do, but not really his world. “But eventually I started to appreciate the way they work, the way they express themselves. It just took time for me to really become part of what they were involved in. I work with the instincts of the jungle, with primitive sounds. When I scream, it’s the scream of a wild animal. When Arto Lindsay screams, it’s the call of the urban jungle. He works much more abstractly, while what I do is poetic, of a Brazilian sensibility that has its roots both in Catholicism and in ancient voodoo rituals”.

Naná Vasconcelos was born on 2 August 1944 in Recife, in the north-east of Brazil, and died in the same city on 9 March 2016.

The reissue of Saudades is part of the Luminessence Series, ECM’s new series of audiophile vinyl releases.

Listen to Naná Vasconcelos: A Day In The Amazon / Um Dia No Amazonas

Eerst een stukje geschiedenis. Paradox in Tilburg is een beroemd en legendarisch jazzpodium, zowel binnen als buiten de stad.

Het Paradox Jazz Orchestra is in 2019 opgericht door bandleider Jasper Staps en trompettist Teus Nobel. Het doel van het orkest is om bijzondere jazzcomposities, voornamelijk van Nederlandse componisten, opnieuw uit te voeren en op te nemen. In het orkest spelen zowel jonge als gevestigde Nederlandse en Belgische musici. Hun eerste album, ‘Remembering The Skymasters’ uit 2021, is een eerbetoon aan de legendarische bigband The Skymasters en bevat onuitgebrachte composities die het orkest graag wil delen.

The Skymasters

De bigband The Skymasters werd in 1946 opgericht door de AVRO omroeporganisatie. De musici speelden swingende bigband en vocale jazz op de radio. The Skymasters waren vooral bekend door hun optredens in het programma Swingtime, gepresenteerd door Pim Jacobs. Ze werkten samen met huisarrangeurs en Nederlandse componisten die speciale stukken voor hen schreven. The Skymasters behoorden tot de beste bigbands in Europa en traden op met internationale solisten zoals Dizzy Gillespie, Clark Terry en Chet Baker.

Jasper Staps, de leider en oprichter van het Paradox Jazz Orchestra, heeft The Skymasters nooit live gehoord, maar kent het orkest van televisie- en radioprogramma’s. Hij dook in de archieven van Stichting Omroep Muziek in Hilversum en koos daaruit een tiental stukken die hij in 2021 opnam met zijn eigen orkest. Het resultaat: ‘Remembering The Skymasters’. Geen oude wijn in nieuwe zakken, maar een album dat bijzonder eigentijds en actueel klinkt, of zoals ik eerder schreef: “Jasper Staps leidt de leden van zijn toporkest, die net als hijzelf blaken van zelfvertrouwen en beschikken over een grote dosis energie en speelplezier, over een duizelingwekkende rollercoaster van niet aflatende swing van het ene hoogtepunt naar het andere.”

En nu is er dan een vervolg: ‘Remembering The Skymasters Legacy’.

Jasper Staps benadrukt het belang van het herontdekken en opnieuw uitvoeren van composities en arrangementen uit de archieven van de Nederlandse Publieke Omroep. “Met regelmaat worden er geweldige stukken gevonden die decennialang in de vergetelheid zijn geraakt. Het doel is om deze muziek weer tot leven te brengen voor echte jazzliefhebbers. Het succes van het opnieuw opnemen van deze muziek bevestigt het belang van het levend houden van de prachtige jazzhistorie.”

Jasper Staps heeft weer, uit de archieven van Stichting Omroep Muziek, een serie indrukwekkende en unieke arrangementen opgedoken, die vervolgens gedigitaliseerd en daarna met het Paradox Jazz Orchestra opgenomen. De bandleider wil met de ‘Remembering’ albums composities geschreven voor The Skymasters opnieuw tot leven brengen en zo terug blikken op de prachtige werken die de musici van deze legendarische Nederlandse bigband hebben voortgebracht tijdens hun bestaan van 1946 tot 1997. Hij wil hen, samen met het Paradox Jazz Orchestra, eren met opnamen van niet eerder uitgebrachte composities… en haalt daarbij herinneringen op, zoals met solotrombonist Bart van Lier, in ‘Terug naar The Skymasters’. Een fragment, uit het cd-boekje:

“Rond 1978 begon Joop de Roo (producer en programmamaker – CCE) met het organiseren van live jazzuitzendingen met het orkest. Hierdoor kreeg het orkest een geheel nieuwe uitstraling. Tot die tijd waren bigbands min of meer commercieel en speelden ze relatief eenvoudig repertoire met een swinggevoel, vaak afgewisseld met een zangeres en/of zanger. (..) Plotseling werden wij een live band die voornamelijk jazzrepertoire speelde en dat wel zeven jaar lang, elke week van september tot en met juni. In die periode groeide het orkest uit tot een zelfverzekerd ensemble dat vertrouwd was met het wekelijks neerzetten van een volwaardige show.”

Cultureel erfgoed

Al eerder waren op streamingsplatforms enkele singles te horen: ‘Absolutely Knot’, ‘Tangerine’ en ‘The Birth Of The Blues’. Die beloofden een muzikaal feest, en dat is precies wat ‘Remembering The Skymasters Legacy’ is geworden. Het is een feest vol energieke swingmuziek.

Maar dat is niet alles. Jasper Staps en zijn band zijn dit keer ook op zoek naar de verhalen achter de werken van The Skymasters. Veel nummers op ‘Remembering The Skymasters Legacy’ zijn verhalend, virtuoos en beeldend gebracht door de musici. Bijvoorbeeld, ‘Spring is Here’ klinkt precies zoals de titel aangeeft. Deze compositie van Richard Rodgers, met arrangementen van Jerry van Rooyen, ademt de kleuren van bloemen die ontluiken in het voorjaar. Met een prachtige solo van Jesse Schilderink op de tenorsaxofoon, spreekt de muziek van nieuw leven dat ieder jaar weer uit de bodem van de planeet tevoorschijn komt en nieuwe hoop brengt. En liefde, in ‘Because I love You’ van Jerry van Rooyen. Jan Menu soleert hier op sopraansaxofoon, Koen Smits gaat diep door alle lagen op flügelhorn, en de band levert een solide fundament, in voor- en tegenspoed.

En dan is er het als een wielerkaravaan stuwende ‘And That’s What I Said To My Lass!’, gecomponeerd en gearrangeerd door de Nederlandse jazzpianist, orkestleider, arrangeur en componist Rob Pronk, met als solisten Robin Rombouts op flügelhorn, Daniël Daemen op sopraansaxofoon en Tim Langedijk op gitaar. Eveneens van Rob Pronk, maar van een andere orde, is ‘Some Folks Say’, een heerlijke tune voor na middernacht, met Rembrandt Frerichs op piano. In die late of kleine uurtjes wordt er echter ook gedanst, onder meer op het swingende ‘Tangerine’ van Victor Schertzinger, gearrangeerd door Kenny Napper, met Martijn de Laat op trompet en Guido Nijs op tenorsaxofoon.

Niet onvermeld mag blijven de afsluiter ‘Você Abusou’, geschreven door de Braziliaanse zangers en songwriters Antônio Carlos & Jocáfi (Antônio Carlos Marques Pinto en José Carlos Figueiredo) en gearrangeerd door Jerry van Rooyen. Het zorgt voor een spetterende finale met een Zuid-Amerikaanse sfeer.

Jasper Staps en Paradox Jazz Orchestra laten met ‘Legacy’ niet alleen horen hoe tijdloos The Skymasters waren, maar ook dat de nalatenschap cultureel erfgoed is, voor Nederland, voor Europa en de rest van de wereld. Unesco, luistert u mee?

Paradox Jazz Orchestra – The Skymasters ‘Legacy’

Jazzbassist en componist Kyle Eastwood (1968) doet dit in de Overture van Eastwood Symphonic, een muzikale ode aan zijn vader. Het bekende thema van Ennio Morricone voor de spaghettiwesternfilm The Good, The Bad & The Ugly, met Clint Eastwood als ’the Good’, Lee Van Cleef als ’the Bad’ en Eli Wallach als ’the Ugly’, behoort tot een van de meest bekende thema’s in filmmuziek, vergelijkbaar met de herkenningsmelodieën van de James Bond– en Pink Panther-films. Het is het startschot voor een muzikale rodeo (laten we in stijl blijven) vol spanning, avontuur en romantiek, met muziek uit films als Magnum Force, Letters From Iwo Jima, Dirty Harry en A Fistful Of Dollars en van componisten als John Williams en Michael Stevens, om er een paar te noemen.

Eastwood Symphonic is opgebouwd uit thema’s van films waarin Clint Eastwood de hoofdrol speelde, inclusief composities en arrangementen die Kyle zelf maakte in samenwerking met zijn vader. Enkele voorbeelden van films waarin Clint Eastwood (mede) verantwoordelijk was voor de muziek zijn Gran Torino, Bridges Of Madison County, Unforgiven (Claudia’s theme), Changeling en Flags Of Our Fathers.

Voor dit project werkte Kyle Eastwood samen met het Czech National Symphonic Orchestra, onder leiding van de met een Grammy bekroonde dirigent Gast Walzing. Het orkest voerde de werken uit samen met het Kyle Eastwood Quintet, bestaande uit Kyle Eastwood op contrabas en basgitaar, Quentin Collins op trompet, Brandon Allen op saxofoon, Andrew McCormack op piano en Chris Higginbottom op drums.

Vader en zoon Eastwood delen een passie voor film en muziek die op het scherpst van de snede balanceert. Beiden zetten zich maximaal in bij alles wat ze doen. Dit leidt op Eastwood Symphonic tot expressieve, orkestrale bigband jazz, met daarin veel ruimte voor hartstochtelijke solo’s van de leden van het Kyle Eastwood Quintet. Eastwood Symphonic is niet alleen een muzikale hommage van een zoon aan zijn vader, maar ook een hoorbaar eerbetoon aan jazzhelden die beiden bewonderen, zoals Charlie Parker en Dave Brubeck.

Ontbreekt er nog iets op het programma? Ja, de herkenningstune van Rawhide, een Amerikaanse westernserie die op televisie werd uitgezonden van 1959 tot 1966. De titelsong Rawhide, gezongen door Frankie Laine, werd zeer bekend en is later door veel artiesten gecoverd, waaronder de Amerikaanse punkband Dead Kennedys. Lang voor het begin van zijn filmcarrière was Clint Eastwood in deze serie voor het eerst te zien als zijn meest bekende filmpersonage, de cowboy. Kyle Eastwood is inmiddels met Eastwood Symphonic op tournee. Het nummer zou live een briljante uitsmijter zijn: Move ‘em on, head ‘em up, head ‘em up, move ‘em on.

Kyle Eastwood Quintet & Czech National Symphonic Orchestra – Eastwood Symphonic

“Percussie is emotioneel bezig zijn”

Naná Vasconcelos is de meest creatieve percussionist die Brazilië heeft voortgebracht. Hij was een meester op de berimbau, een van oorsprong eensnarig Afrikaans instrument met onderaan een houten boog een resonerende kalebas bevestigd. Naná Vasconcelos heeft met vele muzikale groten opgetreden en platen gemaakt, van Jean Luc Ponty tot B.B. King tot Talking Heads. Toch zag hij zich allerminst als studiomuzikant. “Mijn cultuur is de cultuur van de straat”, zei hij in een interview dat ik eind jaren tachtig met hem had.

Zijn vader was gitarist, met als gevolg dat Naná eigenlijk het vak inrolde. Een opleiding heeft hij nooit gehad. De muziek zat hem als het ware in het bloed. Naná Vasconcelos begon zijn muzikale loopbaan als 12-jarige in de drumband van zijn geboorteplaats Recife aan de kust van Brazilië en in nachtclubs en cabarets waar hij de prostituées en hun klanten vermaakte met dansmuziek.

Nadat hij als jongetje in zowat elke mogelijke context zijn muzikale ambities beproefd had – eerst als drummer, later als percussionist – verhuisde Naná naar Rio de Janeiro. Daar begon hij op te treden met een van Brazilië’s meest bekende zangers: Milton Nascimento. Toen in 1970 de Argentijnse tenorsaxofonist Gato Barbieri in Rio was en Vasconcelos zag spelen, nodigde hij hem uit bij zijn band te komen. Een wereldtournee was het gevolg. Daarbij werd onder andere het Montreux Jazz Festival aangedaan. Het publiek reageerde enthousiast op de fabelachtige wijze waarop Vasconcelos met percussie omging. Hij werd dé sensatie van het festival. Platen volgden, alsook een jaren durend samenwerkingsverband met gitarist Egberto Gismonti.

In New York vormde Naná, die inmiddels een echte kosmopoliet was geworden, de formatie Codona, samen met jazztrompettist Don Cherry en sitar- en tabla-speler Colin Walcottt, waarmee hij een aantal in alle opzichten verrassende platen opnam. Daarbij mag zeker niet onvermeld blijven het in 1983 verschenen album Zumbi, waarop Vasconcelos eens te meer op fascinerende wijze liet horen dat percussie voor hem niet ophield bij het rammelen met belletjes en het slaan en roffelen op trommeltjes en stukjes hout. Zumbi is een hoogtepunt in zijn omvangrijke oeuvre, door de wijze waarop de Braziliaan in de muziek zijn stemmogelijkheden benutte en gebruik maakte van lichaamspercussie.

“Als ik schreeuw, is het de kreet van een wild dier”

“Een percussionist is niet zozeer een ritmemaker als wel iemand die met kleuren werkt, met timbres”, zei hij. “Als een drummer weet wat percussie is, speelt hij anders. Zo is Jack DeJohnette een fantastisch pianist, wat maakt dat hij zijn drums veel meer als een instrument benadert. Ik zie Jack niet als een drummer maar als een musicus die de drums gebruikt. Art Blakey was een drummer, Elvin Jones… Ik ben begonnen als drummer. Als ik echter nu de drums speel, werk ik met datgene wat ik als percussionist vooral nodig heb: ruimte. Als percussionist moet je op je gevoel kunnen reageren. Stilte kan percussie zijn. Percussie is emotioneel bezig zijn.”

In 1983 begon hij met drummachines te werken en toerde hij door Europa met een groep breakdancers uit de South Bronx. Het werken met elektronica was voor Naná Vasconcelos iets totaal nieuws, maar een uitdaging in zijn altijd voortdurende speurtocht naar nieuwe mogelijkheden van componeren.

Nana: “De bedoeling was om de drummachines zo te programmeren en te mixen met mijn percussie, dat je niet meer kon horen wie wat deed. Ik wilde spelen als een machine, terwijl ik de machine juist zo organisch mogelijk wilde laten klinken. Heel veel mensen gaan er vanuit dat je om met machines, met synthesizers, met computers te werken, allen maar wat knoppen hoeft in te drukken. En helaas wordt er door velen inderdaad zo gewerkt. Alleen zeggen de dingen die daaruit voorkomen mij bitter weinig. Als je door middel van een synthesizer met het geluid van een fluit of bijvoorbeeld trompet wilt werken, zul je toch op zijn minst moeten weten hoe je met een trompet fraseringen aanbrengt. Alleen dan kun je je eigen individuele identiteit in zo’n klank leggen.”

Hij werkte mee aan enkele projecten van de New Yorkse (maar in Brazilië geboren) avant-gardegitarist Arto Lindsay en was daarbij te horen op platen met een atmosfeer van underground, met heavy gitaren en donkere, vervormde vocalen. Het was interessant om te doen maar verder niet echt zijn wereld, meende hij. “Maar ik begon op een gegeven moment wel waardering te krijgen voor de manier waarop zij werken, hun dingen zeggen. Het heeft me alleen tijd gekost, voordat ik echt deel uitmaakte van waar zij mee bezig waren. Ik werk met de instincten van het oerwoud, primitieve geluiden. Als ik schreeuw, is het de kreet van een wild dier. Als Arto Lindsay schreeuwt, is dat de roep van de stadsjungle. Hij werkt veel meer abstract, terwijl wat ik doe poëtisch is, van een Braziliaanse gevoeligheid die zijn wortels heeft in zowel het katholicisme als oude voodoo-rituelen.”

Naná Vasconcelos werd op 2 augustus 1944 geboren in Recife in Noord-Oost Brazilië en overleed in diezelfde stad op 9 maart 2016.

De heruitgave van Saudades maakt deel uit van Luminessence Series, ECM’s nieuwe serie audiofiele vinyl-uitgaven.

Luister naar Naná Vasconcelos: A Day In The Amazon (Um Dia No Amazonas)

Trompettist en Edison-winnaar Teus Nobel brengt op vrijdag 6 januari het album Human First uit. Hij is daarop te horen samen met zijn Liberty Group, waarmee hij eerder de albums Journey Of Man en het live-album Pleasure Is The Measure maakte.

Human First is ontstaan uit een compositieopdracht van de Vereniging van Nederlandse Jazzpodia en Jazzfestivals (VNJJ). Die steunde in het kader van de Week van de Jazz 2022 samen met de BUMA financieel het schrijf- en productieproces. Op het album reflecteert Teus Nobel op de identiteitscrisis die hij doormaakte tijdens de allereerste Covid-19 lockdown. In die periode zag hij zich geconfronteerd met een niet mis te verstane realiteits-check. Optreden, live musiceren, was een tijdlang onmogelijk. Daarmee werd de trompettist van iets beroofd waar hij een groot deel van zijn identiteit aan ontleende. Dat laatste was tot dan zijn vaste overtuiging. En dat was niet terecht, zo realiseerde hij zich toen. Persoonlijke omstandigheden maakten hem duidelijk dat hij toch echt in de eerste plaats vader, echtgenoot, zoon en broer bleek te zijn. Zoals pianist Herbie Hancock in zijn autobiografie schreef: “I realized I was human first, musician second.”

Teus Nobel debuteerde op plaat met het album Flow (2012), maar het was opvolger Legacy (2014) waarmee hij definitief doorbrak. Sindsdien bracht de trompettist de albums Social Music (2016), Journey Of Man (2019), Saudade (2019), Tanto Amor (2021) en Pleasure Is The Measure (2021) uit. De ‘Braziliaanse’ albums Saudade en Tanto Amor werden allebei genomineerd voor een Edison Publieksprijs. Van deze twee werd Saudade, een klinkende hommage aan het werk van de legendarische Braziliaanse componist en musicus Antônio Carlos Jobim, bekroond met een Edison Juryprijs Jazz Nationaal!

Het woord saudade is een sleutelbegrip in de Braziliaanse cultuur. Muziek met saudade biedt troost. Maar saudade biedt ook hoop, zo beaamde Teus Nobel voorjaar 2021 in een interview dat ik met hem had. We bevonden ons nog middenin de Covid-19 pandemie en de daarbij horende lockdowns. Teus Nobel toen: “Hoop, zeker. Dat zit absoluut in saudade. Dat was voor mij het saudade gevoel in 2019, een jaar waarin ik zowel vader werd als mijn vader verloor. Ik zie in mijn zoontje nu al eigenschappen van mijzelf en mijn vader terug. De jeugd is de toekomst. Zonder hoop zouden we deze crisis allang niet hebben overleefd. Dan was het nu overal in de wereld anarchie en oorlog. Dus ja, wat wil je zonder hoop? En als dat een verhaal is dat ik mooi kan opschrijven en mooi kan vertellen en aan het theaterpubliek kan geven, terwijl ik muziek speel die mij aan het hart gaat, dan heb ik volgens mij de jackpot te pakken.”

De theatervoorstelling is er (nog) niet, wel een album dat zijn gevoelens in deze reflecteert: Human First. Teus Nobel zegt daarop mét muziek dat hij eerst mens is, en pas daarna muzikant. Deze boodschap wil hij meegeven aan zijn oudste zoon Bix, aan wie het album is opgedragen en die ook op de hoesfoto te zien is.

De ruim zevenentwintig minuten durende titeltrack wordt geboren uit een muzikale explosie van luid uiteenscheurende chaos. Het is het beginpunt van een wonderbaarlijk pad van om elkaar spiralende en zich met elkaar verstrengelende tempi en thema’s. Op de weg die zich vervolgens ontvouwt, worden kortere en langere tussenstops ingekleurd met afwisselend piano, percussie en blazers, nu eens bruisend in meeslepende swing, dan weer uitbundig verhalend. En steeds en altijd weer is er die trompet, die als een richtingaanwijzer de vlucht naar voren neemt en jubelt van de bevrijding die zo inherent is aan het samenspel in en het beleven van jazz. Tot aan de ontknoping waar alles samenvalt in een groots moment (of zelfs monument) van instrumentale fonkeling. Human First – eerst mens, dan muzikant. Het is, Teus Nobel en Liberty Group bewijzen het, de basisvoorwaarde voor muziek met een hart, een ziel.

De Liberty Group is Teus Nobel op trompet/flugelhorn, Lennert Baerts op tenorsax, Teis Semey op gitaar, Alexander van Popta op piano en Fender Rhodes, Jeroen Vierdag op contrabas en Tuur Moens op drums. Voor de compositieopdracht Human First werd de Liberty Group uitgebreid met gitarist Teis Semey en tenorsaxofonist (en Boy Edgar Prijs-winnaar) Jasper Blom.

Op het album is tevens (in kwartetbezetting) een muzikaal tweeluik te horen van pianist Alexander van Popta: When Riku Saw The Colors Dancing. De pianist werd geïnspireerd door de fabuleuze beelden van in de nachtelijk-blauwe poollucht dansende lichtfiguren van aurora borealis, het Noorderlicht, van de hand van de Finse fotograaf, documentairemaker en timelapse specialist Riku Karjalainen.

Teus Nobel & Liberty Group – Human First