Caroline Shaw is de jongste componist die ooit de Pulitzer Prize voor muziek ontving, in 2013 voor haar a-capella werk Partita for 8 Voices. In 2021 debuteerde ze solo met het album Let the Soil Play Its Simple Part, samen met Sō Percussion.

Na het uitbrengen van haar tweede soloalbum Rectangles and Circumstance afgelopen zomer, komt de componiste opmerkelijk snel met nieuw werk, de score voor Ken Burns’ nieuwe tweedelige documentaire LEONARDO da VINCI, die op 18 en 19 november zijn première beleeft op NBS.

Caroline Shaw componeerde voor LEONARDO da VINCI geheel nieuw werk, dat zij opnam samen met vertrouwde samenwerkingspartners als het Attacca Quartet, de ensembles Sō Percussion en Roomful of Teeth, en contrabassist John Patitucci.

Amerikaanse geschiedenis

De Amerikaanse documentairemaker Ken Burns staat bekend staat om zijn diepgaande verkenningen van verschillende aspecten van de Amerikaanse geschiedenis en cultuur. In zijn werk maakt hij vaak gebruik van een unieke vertelstijl die archiefbeelden, foto’s en interviews combineert.

Het bekendste werk van Ken Burns is The Civil War (1990), een tiendelige documentaire die wordt beschouwd als zijn meesterwerk en die bij de première meer dan 40 miljoen kijkers trok. De serie biedt een diepgaande en emotionele verkenning van de Amerikaanse Burgeroorlog, met een combinatie van archiefmateriaal, foto’s en interviews die de complexiteit van deze weerbarstige periode in de geschiedenis vastleggen. Een ander bekend werk van Ken Burns is de miniserie Jazz uit 2001, genomineerd voor een Emmy Award voor Outstanding Documentary or Nonfiction Series. De chronologische en thematische opzet van de afleveringen vertelt een geschiedenis van de jazz, met nadruk op vernieuwende componisten en muzikanten, en hun invloed op de Amerikaanse geschiedenis.

LEONARDO da VINCI markeert de eerste keer dat een Ken Burns-film volledig is voorzien van een originele score en dat hij kiest voor een niet-Amerikaans onderwerp. In zijn verkenning van het leven en werk van de 15e-eeuwse polymath Leonardo da Vinci, introduceert de documentaire innovatieve filmtechnieken, waaronder het gebruik van splitscreens met beelden, video en geluid vanuit verschillende tijdperken, om zo extra context te bieden voor Leonardo’s kunst en wetenschappelijke ontdekkingen. LEONARDO da VINCI kijkt naar de wijze waarop de kunstenaar toekomstige generaties beïnvloedde en inspireerde, en vindt in zijn groeiende verbeelding en diepgaande intellect de basis voor een gesprek dat we vandaag de dag nog steeds, of eigenlijk opnieuw, voeren: Wat is onze relatie met de natuur en wat betekent het om mens te zijn?

De toelichting bij het album vermeldt dat Caroline Shaw werd aangetrokken om diepte en dimensie te geven aan Leonardo’s innerlijke leven en om de kijkers mee te nemen op zijn persoonlijke reis: “Caroline’s bestaande muziek – vrolijk, gedurfd, soms transcendent en geheel uniek – leek rechtstreeks te spreken tot Leonardo, een zoekende ziel die 500 jaar na zijn dood opvallend modern kan overkomen.”

De makers van LEONARDO da VINCI noemen Caroline Shaw “een soulmate van de andere kant van de tijd” van Leonardo da Vinci. Haar muzikale en creatieve expressie vormen volgens hen een verbinding met de geest en de inzichten van de kunstenaar.

Renaissance

Caroline Shaw haalt haar inspiratie volgens eigen zeggen uit periodes waarin componisten vaak ook als uitvoerend musicus werkzaam waren. Op dat gebied kan zij zich goed identificeren met de culturele wereld van LEONARDO da VINCI. Bovendien heeft ze een grote passie voor zingen. Ook op dit vlak zijn er duidelijke connecties met de tijd van de Italiaanse kunstenaar, de Renaissance.

Leonardo da Vinci (1452-1519) werd geboren in het schilderachtige dorpje Vinci, vlakbij Florence. Hij groeide op in een omgeving die zijn liefde voor de natuur en kunst stimuleerde. Na zijn vroege jaren in Vinci verhuisde hij rond 1468 naar Florence, waar hij onder de begeleiding van kunstenaar Andrea del Verrocchio zijn vaardigheden verder verfijnde.

Gedurende zijn werkende leven woonde Leonardo op verschillende locaties, die elke keer een unieke invloed op zijn werk en creativiteit uitoefenden.

In Milaan, waar hij van 1482 tot 1499 verbleef, werkte hij voor hertog Ludovico Sforza. Hier voltooide hij enkele van zijn meest iconische meesterwerken, waaronder het wereldberoemde ‘Het Laatste Avondmaal’. Na de Franse invasie in Milaan keerde hij tussen 1500 en 1506 terug naar Florence, waar hij zijn werk als kunstenaar en uitvinder hervatte. Zijn onophoudelijke zoektocht naar kennis en perfectie leidde tot talloze schetsen en ontwerpen, waarin hij zijn fascinatie voor de menselijke anatomie en de natuur verder verkende.

In de laatste fase van zijn leven, van 1513 tot 1516, verbleef hij in Rome op uitnodiging van paus Leo X. Tijdens deze periode werkte hij samen met andere prominente kunstenaars, waaronder Michelangelo.

Hoewel Leonardo da Vinci geen componist was, had hij interesse in muziek en ontwierp hij instrumenten zoals de viola organista. Josquin des Prez (ca. 1450-1521) was een invloedrijke componist en een sleutelfiguur van de Franco-Vlaamse School en de Renaissance-polyfonie. Hun levens overlappen grotendeels en er zijn zelfs verhalen van een mogelijke ontmoeting. Beide kunstenaars stonden bekend om hun innovatieve benaderingen. Josquin experimenteerde met muzikale technieken en tekstzetting, terwijl Da Vinci nieuwe methoden ontwikkelde voor observatie en representatie in kunst en wetenschap.

Een andere componist die actief was in de muzikale wereld ten tijde van Leonardo da Vinci is Heinrich Isaac (ca. 1450-1517). Deze Franco-Vlaamse musicus werkte in Florence voor Lorenzo de’ Medici, waardoor hij zich in dezelfde culturele kring bevond als Leonardo tijdens diens verblijf in die stad. Daarnaast kan ook Franchinus Gaffurius (1451-1522) worden genoemd, een Italiaanse muziektheoreticus en componist die in Milaan werkzaam was gedurende de periode waarin Leonardo daar woonde en werkte.

Klank en kleur

Hoewel sommigen misschien hadden verwacht dat Caroline Shaw voor LEONARDO da VINCI zou verwijzen naar de hoogtijdagen van de polyfone muziek tijdens de Renaissance, koos de componiste, in de geest van de kunstenaar, voor uitdaging in plaats van voorspelbaarheid.

Zij gebruikte een breed scala aan muzikale invalshoeken om LEONARDO da VINCI klankmatig tot leven te brengen. De score bestaat uit 28 muzikale tableaux die als een meanderende rivier door het leven en werk van de kunstenaar stromen. De muziek kenmerkt zich door creatieve experimenten met ritme, harmonie en stem, weelderige minimalistische passages, intense strijkersinterventies en inventieve percussiepatronen. Meerlagige vocale arrangementen sprankelen en doorkruisen ingenieuze instrumentale structuren, wat resulteert in een rijke, steeds van klank en kleur wisselende, muzikale ervaring.

Alle 28 stukken bespreken, zou een klein boekwerk opleveren. Samengevat biedt LEONARDO da VINCI momenten van instrumentale en vocale ontdekking, introspectie en hoorbaar speelplezier. Er zijn muzikale verwijzingen naar verschillende tijdperken, maar met een focus op hedendaagse stijlen. Een voorbeeld hiervan is het Philip Glass-achtige stuk Machine Drawings, aangetikt door droge claves, gevolgd door speelse marimbaklanken in het daaropvolgende Renaissance.

Bij dit alles zijn de vocale bijdragen substantieel, zowel als ritmische ondersteuning als in koren die vaak tot grote hoogten stijgen, mogelijk symboliserend hoe Leonardo’s majestueuze werk zich verheft naar een punt waar mens en goddelijkheid samenkomen. Een treffend voorbeeld van dit laatste is te horen in The Last Supper, naar het beroemde schilderij dat recent nog onderwerp van discussie was tijdens de opening van de Olympische Spelen in Parijs.

Een ding is zeker: Caroline Shaw bewijst zich met de muziek voor LEONARDO da VINCI niet slechts als soulmaatje van de visionaire Renaissancekunstenaar, maar geeft de film over zijn leven en werken ook daadwerkelijk adem en ziel.

Caroline Shaw – LEONARDO da VINCI (a film by Ken Burns)
Attacca Quartet, Sō Percussion, Roomful of Teeth, John Patitucci
Nonesuch CD/ 2LP /Dig/ Dolby Atmos

Sing on, sing on
And find me in the evergreen
Sing on, sing on
And know these shadows won’t be seen
Sing on, sing on, sing on
Sing on, sing on
But sing no sad songs for me

Twilight doesn’t rise or set
You remember, I forget
Don’t plant your roses by my head
The grass will grow above my bed
(Uit: Sing On)

In het afgelopen Holland Festival liet Caroline Shaw het Nederlandse publiek kennismaken met haar talent. Tijdens de openingsavond in de Gashouder van de Westergasfabriek brachten het Radio Filharmonisch Orkest en Cappella Amsterdam nieuw leven in Stravinsky’s Le Sacre du Printemps en Shaw’s Music in Common Time, met toevoegingen van films van de Griekse kunstenaar Evangelia Kranioti en de Braziliaanse filmmaker Christiane Jatahy.

Caroline Shaw, geboren in 1982, is de jongste componist die ooit de Pulitzer Prize voor muziek won. Ze kreeg de prestigieuze onderscheiding in 2013 voor haar a-capella werk Partita for 8 Voices, uitgevoerd met Roomful of Teeth, een vocaal ensemble waarin ze zelf als tweede alt zong. In 2021 maakte Shaw haar solo vocale debuut op het album Let the Soil Play Its Simple Part, in samenwerking met Sō Percussion.

De componist, die eerder met Roomful of Teeth al bewees te beschikken over een soepele en gracieuze stem, schreef de songs samen met de leden van Sō: Eric Cha-Beach, Josh Quillen, Adam Sliwinski en Jason Treuting. De teksten weerspiegelen hun brede interesses, variërend van James Joyce tot het oude Protestantse liedboek The Sacred Harp, een gedicht van Anne Carson, het Bijbelse boek Ruth, de Amerikaanse gospel I’ll Fly Away en de pop perfectie van ABBA, om er een paar te noemen. Let the Soil Play Its Simple Part is geproduceerd door Caroline Shaw en Sō Percussion in samenwerking met Jonathan Low (The National, Taylor Swift).

Caroline Shaw wordt geprezen om haar innovatieve aanpak in zowel de pop- als klassieke muziekwereld. In haar composities combineert ze minimalistische percussiepatronen en meerlagige vocalen met invloeden uit verschillende muziekgenres. Haar muziek wordt vergeleken met die van Laurie Anderson, maar waar Anderson vaak gebruikmaakt van computers en elektronische gadgets, creëert Shaw haar muziek met haar eigen natuurlijke krachten als componist en uitvoerend musicus.

Op haar nieuwe album Rectangles and Circumstance, met tien nummers, wordt Shaw weer ondersteund door Sō Percussion en producer Jonathan Low.

Caroline Shaw en Eric Cha-Beach en Adam Sliwinski van Sō selecteerden voor dit album negentiende-eeuwse gedichten die de expressieve modus definiëren. Uiteindelijk gebruikten ze verzen van Christina Rosetti, Emily Brontë, Emily Dickinson, Gertrude Stein en William Blake. De teksten van de bandleden bevatten woordspelingen die diepe gevoelens verkennen, vergelijkbaar met die van Blake en Dickinson.

Caroline Shaw beweegt zich vocaal als een vogel van boom tot boom op Rectangles and Circumstance, vrijelijk switchend tussen rollen, genres en media. Haar composities streven naar een unieke klankwereld die nog niet eerder is gehoord, maar die tegelijkertijd altijd heeft bestaan. Daardoor klinkt Rectangles and Circumstance soms zeer vertrouwd. Tussen de fantasievolle en veelvormige ritme-, harmonie- en stemexperimenten zijn flarden te horen van bekende en minder bekende popliedjes, evergreens, folksongs en zelfs hymnische kerkmuziek, zoals in de afsluiter To Music, naar Franz Schubert’s An Die Musik. Dit geldt ook voor de teksten.

And so, you say, the saying goes
A rose is a rose
is a rose is a rose
Is a rose is a rose
is a tired rhyme
But in the verse
there’s always time
(Uit: And So)

Niet het hele album gaat over rozen, maar Caroline Shaw en Sō Percussion bieden met Rectangles and Circumstance een fraaie en duurzame verzameling modern-klassieke stukken in aantrekkelijke tinten.

Caroline Shaw & Sō Percussion – Rectangles and Circumstance (Nonesuch)

‘Let the Soil Play Its Simple Part’ bevat tien songs geschreven en uitgevoerd door Caroline Shaw en Sō Percussion. De muzikanten, die elkaar kennen sinds zij studenten waren, konden op een gegeven moment beschikken over drie dagen gratis studiotijd. Zij besloten die te gebruiken om te experimenteren met ideeën die eerder op kwamen borrelen tijdens de sessies voor hun Nonesuch-release ‘Narrow Sea’ die begin dit jaar uitkwam, in januari 2021. Zo had Caroline Shaw het idee om een duet te doen met elk individueel lid van Sō.

Caroline Shaw, die met Roomful of Teeth al bewees te beschikken over een soepele en gracieuze stem, is op ‘Let the Soil Play Its Simple Part’ voor het eerst als solo-zangeres te horen. Zij schreef de songs samen met de leden van Sō: Eric Cha-Beach, Josh Quillen, Adam Sliwinski en Jason Treuting. De teksten weerspiegelen hun brede interesses. Die lopen uiteen van James Joyce, het oude (oorspronkelijk) Protestantse liedboek ‘The Sacred Harp’, een gedicht van Anne Carson, het Bijbelse boek ‘Ruth’, de Amerikaanse gospel ‘I’ll Fly Away’ en de pop perfectie van ABBA, om er een paar te noemen. ‘Let the Soil Play Its Simple Part’ is door Caroline Shaw en Sō Percussion geproduceerd in samenwerking met Jonathan Low (The National, Taylor Swift).

Het eerste nummer van het album, ‘To the Sky’ (uit ‘The Sacred Harp’), ontleent zijn tekst aan Anne Steele (pseudoniem, Theodosia; 1717-1778), een Engelse Baptistische hymne-schrijfster en essayiste.

So fades the lovely blooming flow’r,
Frail, smiling solace of an hour;
So soon our transient comforts fly,
And pleasure only blooms to die.

Caroline Shaw zegt over deze tekst: “Ik hou van liedjes die gaan over de dood, naar huis gaan en die uitkijken naar een tijd die beter of helderder is – als er één ding in de wereld is om over na te denken, dan is het misschien dit wel.”

Zij noemt de tekst van Anne Steele “een meditatie op het kortstondige”. And pleasure only blooms to die. En plezier bloeit om te sterven. Zou het toeval zijn dat de klankkleuren en buigingen in de stem van Caroline Shaw hier soms doen denken aan Shara Nova (voorheen Worden), de zangeres en componiste van My Brightest Diamond, en haar uitvoering van ‘Death Speaks’ van new music componist David Lang? Er zijn hoorbaar overeenkomsten, vooral in de eerste aanzetten. Die duren anderhalve minuut of zo. Waarna minimalistische percussie-patronen gaan stromen en meerlagige vocalen over een veelkleurige regenboog van marimba-klanken hemelwaarts golven. Het volgende nummer ‘Other Song’ lijkt een bijna klassieke pianocompositie, ware het niet dat de percussie hier met fantasievol kloppen en tikken een prachtig contrasterende mozaïekvloer onder de zang legt.

Sō Percussion voerde eerder twintigste-eeuwse werken uit van John Cage, Steve Reich en Iannis Xenakis en verstrekte compositie-opdrachten aan hedendaagse componisten als David Lang, Julia Wolfe en Steven Mackey. Buiten de klassieke muziek werkten de percussionisten samen met onder anderen Shara Nova, choreografe Susan Marshall, The National en Bryce Dessner.

Caroline Shaw wordt geprezen omdat zij met met haar inventieve muzikale aanpak actief is en succes heeft in zowel de pop- als de klassieke muziekwereld. Zij werkte met Kanye West en Nas en leverde bijdragen aan albums van The National en Arcade Fire’s Richard Reed Parry.

Caroline Shaw wordt wel vergeleken met en de opvolgster genoemd van Laurie Anderson. Het is een vergelijking die niet echt hout snijdt. Laurie Anderson is, hoe innovatief ook, in haar werk veelal afhankelijk van computers en elektronische gadgets, terwijl alles wat Caroline Shaw maakt het product is van haar eigen, natuurlijke krachten als componist en uitvoerend musicus. Zij is directer in haar communicatie en heeft geen afleidende speeldoosjes nodig. Een goed voorbeeld is de titeltrack van ‘Let the Soil Play Its Simple Part’ met als duetpartner Josh Quillen op steeldrums, die Caroline Shaw in recordtijd produceerde. Zij schreef de tekst in een soort vrije gedachtenstroom en geïnspireerd door James Joyce in minder dan een uur tijd. Het nummer refereert aan wiskundige formules, én aan de herinneringen, de geluiden die je bij blijven als iemand uit je leven is weggegaan of overleden en die met die persoon zijn verbonden. Het duo nam het nummer slechts twee keer op en het was de eerste take die uiteindelijk op het album kwam.

De popconnectie komt op ‘Let the Soil Play Its Simple Part’ onder andere aan bod in ‘Lay All Your Love On Me’. Deze meerstemmige canon, een hymnische jubelzang vrij naar ABBA, laat Caroline Shaw in duet horen met de heldere ritme-patronen van de marimba van Adam Sliwinski. Waarna ‘Cast The Bells In Sand’ op een mantra-achtige tekst van Sō Percussion lid Josh Quillen schurende avant-jazz combineert met wat in de verte lijkt op oosterse invloeden.

In ‘Long Ago We Counted’ spiralen de stem van Caroline Shaw en de drums van Jason Treuting om elkaar heen als dansers in een weird trance-ritueel. ‘A Veil Awave Upon The Waves’, een tekst uit ‘Ulysses’ van James Joyce, wordt door Shaw benaderd vanuit de praktijk van de extended vocal techniques, wat in het geval van ‘Ulysses’ een hele logische stap is:

Did not : no, no:
All is lost now
A veil awave upon the waves

Voor de afsluiter, het indrukwekkende ‘Some Bright Morning’, met Eric Cha-Beach op elektronica, piano en Hammond-orgel, greep Caroline Shaw terug op de twaalfde-eeuwse liturgische hymne ‘Salve Regina’, die zij als studente regelmatig in de kerk zong. In het het nummer versmelten oude vocale muziektradities met moderne drone-technieken, die tegelijkertijd weer verhalen van verleden tijden. En dan is de cirkel rond, leven en dood in de aarde met elkaar verbonden: ‘Let the Soil Play Its Simple Part’.

When I die
Hallelujah by and by
I’ll fly away

Drie dagen, meer was niet nodig om het album op te nemen, je zou kunnen zeggen: in reservetijd. ‘Let the Soil Play Its Simple Part’ is, na ondermeer ‘Partita for 8 Voices’, het met een Grammy onderscheiden album ‘Orange’ uit 2019 en ‘Narrow Sea’, het zoveelste project dat de positie van Caroline Shaw als uniek en leidend kunstenaar onderstreept.

Caroline Shaw & Sō Percussion – Let the Soil Play Its Simple Part (Nonesuch)

Foto Caroline Shaw & Sō Percussion © Shervin Lainez
Foto Caroline Shaw © Dayna Szyndrowski