Gavin Bryars was born in Yorkshire, England. His first steps in music were as a jazz bassist in the early sixties with improvisers Derek Bailey and Tony Oxley. He collaborated with composers John Cage and Cornelius Cardew, with the Hilliard Ensemble and the Arditti Quartet. He founded the Portsmouth Sinfonia and teamed up with Brian Eno for his legendary Obscure label.

The Sinking Of The Titanic was Bryars’ first major composition. The piece is based on the anthem that, according to legend, the six string players of the luxury liner RMS Titanic continued to play as their ship, on its maiden voyage from Southampton to New York City, disappeared into the waves of the Atlantic Ocean on 15 April 1912, having struck an iceberg a few hours earlier. Of the 2,201 people on board, 711 survived the disaster. The musicians were not among them.

Produced by Brian Eno in 1975 as the first release for Obscure, The Sinking Of The Titanic immerses the listener in a mesmerising and deeply moving world of eerie beauty, tragic and deeply touching. In the way the piece unfolds – a constantly repeated theme with elements added and removed – the music refers in part to a theory by the Italian Guiglielmo Marconi (1874-1937), the inventor of wireless telegraphy. He argued that sounds, once created, never die, only get weaker and weaker until we can no longer hear them.

The album that launched Brian Eno’s Obscure label is now being reissued on vinyl for the first time in almost half a century by the American label Superior Viaduct.

Magnum Opus

Many consider The Sinking Of The Titanic to be one of the highlights of the modern classical music canon. It is Gavin Bryars’ magnum opus. But there’s more. Side two of the album contains an equally impressive composition. Jesus’ Blood Never Failed Me Yet is based on a tape recording made by an old London tramp in the early seventies. Collaborators include Derek Bailey, Michael Nyman and John White.

The method that Bryars had used in The Sinking Of The Titanic was applied here as well. Jesus’ Blood Never Failed Me Yet is a composition with a story. In 1971, when Bryars was living in London, a filmmaker friend, Alan Power, was making a documentary about the homeless in London near Elephant & Castle and Waterloo Station. The director asked Bryars if he could help with the film’s sound tapes. It was while working on these tapes that the composer first heard the voice that was to play such an important part in his musical life. During the filming, some tramps were singing bits of opera, a folk song, a sentimental tune. One of them, an old man, not drunk like the others, sang a religious song: Jesus’ Blood Never Failed Me Yet. His voice was as fragile as thin-blown glass, yet powerful in his faith in the God who would eventually take him into His loving arms: “There’s one thing I know, for He loves me so…” However, the section containing this song was cut from the film and ended up in the possession of Bryars, who was given all the unused tapes. When the composer later played the tape at home, he discovered that the old man’s singing somehow matched his own piano playing perfectly, especially the first part, which had an almost hypnotic effect. He made a loop of it, initially with the intention of using it in a Pop Art or Minimal Art production, but eventually found the material too complex and rich in its own way to be used “for something so simple”.

The story goes that while Bryars was working in the studio and went to the canteen for a cup of coffee or something, he left the door of the room where the tape was playing open and when he came back he was surprised to find that the atmosphere had changed. People were much quieter than usual, and some were crying softly, captivated by the voice of a tramp on a tape that was still playing, and the composer realised that he had something on his hands that he would have to handle very carefully.

To cut a long story short, Bryars orchestrated the work and a first version was released on an LP by Brian Eno’s Obscure Records in 1975. However, as it was intended for vinyl, the recording was on the short side. So the composer seized the opportunity to record a new Jesus’ Blood (now on CD) for Philip Glass’s Point Music label, with, among others, Tom Waits, whose voice joins that of the tramp at the end of the recording and lifts it up.

“He maintained that optimism, that simple belief, that life is fundamentally a good thing” – (Gavin Bryars on the unknown singer of Jesus’ Blood)

Consoling Power

In the opinion of many, Jesus Blood Never Failed Me Yet has a great power of consolation, which the old singer himself had never heard in the version by Bryars. Attempts were made to find out something about him during the first recording in 1975, but all inquiries came to nothing.

Bryars would have liked to share his royalties with the man, he said when I spoke to him about Jesus’ Blood in the early nineties, but unfortunately no one knew his name. Bryars: “It was clear during the filming that he had only a few months to live. He was well into his eighties and very weak from living on the streets. Nobody knew who he was. But suddenly, while we were doing the first shots, there he was. He was joking around with the film crew, playing a game where they exchanged hats. We know nothing about him, which in a way makes it all the more poignant. I would have liked to meet him. I would have liked to have had him in the studio for the first recordings, so that he could hear how his voice sounded with an orchestra in a way that he had never heard before”.

The composer was aware of the great emotional impact Jesus’ Blood had on people, but, he added, it was never his intention to create a piece with a preconceived plan to reach people on that level.

“In fact, I was trying to recapture and extend the feeling I myself had when I first heard that voice, which moved me deeply. I certainly did not want to distort that voice into something completely different. The voice had to remain the same, just in a different setting to take the melody to the next level. Out of respect for the voice, the music became what it is, not to make it an emotional piece. It became an emotional piece; I find it an emotional piece to listen to; others find it an emotional piece to listen to. I know a lot of people for whom the old Obscure record was very important, Tom Waits for example. When I first met Tom, he told me that he had lost his copy and he really wanted another one because it was his favourite record, because he had a particularly emotional experience with it once. I once worked for a while with a French film actress who is now dead, Delphine Seyrig. While I was working with her, her mother died. Her son, who had a copy of the record, kept playing this music, over and over again, for days on end, and for her, she said, it kept her going through the period of grief she was going through. It’s a very personal thing, and there’s no way I can consciously make it happen. I can’t sit down at my desk and come up with a piece that will free people from their worries. Ultimately, it’s a by-product of the voice of the man who sings on this record, a man who was very close to death and who sang that the blood of Jesus never failed him, whereas if there was anyone who was forsaken by Jesus, it was this man. But he kept that optimism, that simple faith that life is basically a good thing”.

Jesus’ Blood Never Failed Me Yet: music in harmony with the times, then and now.

“Jesus’ blood never failed me yet

Never failed me yet
Jesus’ blood never failed me yet
There’s one thing I know
For He loves me so…”

Gavin Bryars – The Sinking Of The Titanic / Jesus’ Blood Never Failed Me Yet
Superior Viaduct | Konkurrent
Various Artists ‘The Complete Obscure Records Collection – 75/78’
Dialogo

*The Complete Obscure Records Collection – 75/78 is a historic 10 LP and 10 CD box set featuring the complete output of Brian Eno’s influential Obscure Records label. Co-curated by Eno, Gavin Bryars and Michael Nyman, the collection includes debut recordings by Bryars, Nyman, John Adams, Christopher Hobbs, David Toop, Max Eastley, Jan Steele, Simon Jeffes/The Penguin Café Orchestra and Harold Budd, as well as key compositions by John Cage, Tom Phillips and John White.

Gavin Bryars werd geboren in Yorkshire, Engeland. Zijn eerste stappen in de muziek zette hij als jazz-bassist begin jaren zestig met improvisatoren Derek Bailey en Tony Oxley. Hij werkte samen met de componisten John Cage en Cornelius Cardew, met het Hilliard Ensemble en het Arditti Quartet. Hij richtte het Portsmouth Sinfonia op en ging met Brian Eno in zee voor diens legendarische Obscure-label.

The Sinking Of The Titanic was Bryars’ eerste grote compositie. Het stuk is gebaseerd op de hymne die, volgens de overlevering, de zes strijkers van het scheepsorkest van het luxe Britse passagiersschip RMS Titanic niet ophielden te spelen toen hun schip tijdens zijn eerste reis, van Southampton naar New York City, op 15 april van het jaar 1912 in de golven van de Atlantische Oceaan verdween, nadat het enkele uren eerder op een ijsberg was gevaren. Van de 2201 mensen die aan boord waren, overleefden er 711 de ramp. Onder hen waren niet de musici.

The Sinking Of The Titanic, in 1975 geproduceerd door Brian Eno als eerste release voor Obscure, voert de luisteraar binnen in een hypnotiserende en aangrijpende wereld vol onaardse schoonheid, tragisch en diep ontroerend. De muziek refereert in de manier waarop het stuk zich ontwikkelt – een voortdurend herhaald thema waar elementen aan worden toegevoegd en weer weggehaald – onder andere aan een theorie van de Italiaan Guiglielmo Marconi (1874-1937), de uitvinder van de draadloze telegrafie. Die betoogde dat geluiden, eenmaal opgewekt, nooit zullen sterven, alleen maar zwakker en zwakker worden, tot we ze uiteindelijk niet meer (kunnen) horen.

Het album waarmee Brian Eno’s Obscure-label ooit van start ging beleeft nu, na bijna een halve eeuw, bij het Amerikaanse label Superior Viaduct de allereerste heruitgave op vinyl.

Opus Magnum

Velen beschouwen The Sinking Of The Titanic als een van de hoogtepunten uit de canon van de modern-klassieke muziek. Het is Gavin Bryars’ opus magnum. Maar er is meer. Kant twee van het album bevat een minstens zo indrukwekkende compositie. Jesus’ Blood Never Failed Me Yet is gebaseerd op een bandopname van een oude Londense zwerver in het begin van de jaren zeventig. Medewerkenden zijn onder anderen Derek Bailey, Michael Nyman en John White.

De werkwijze die hij bij The Sinking Of The Titanic had gebruikt, paste Bryars ook hier toe. Jesus’ Blood Never Failed Me Yet is een compositie met een verhaal. In 1971, toen Bryars in Londen woonde, maakte Alan Power, een bevriende filmmaker, een documentaire over de daklozen die zich in Londen bij Elephant & Castle en Waterloo Station ophielden. De regisseur vroeg Bryars of hij met de geluidsbanden van de film kon helpen. Toen hij daarmee bezig was, hoorde de componist voor het eerst de stem die later zo’n belangrijke rol in zijn muzikale leven zou spelen. Terwijl ze werden gefilmd zongen sommige zwervers, stukjes opera, een volksliedje, een sentimenteel deuntje. Een van hen, een oude man, niet dronken zoals anderen, zong een religieus lied: Jesus’ Blood Never Failed Me Yet. Zijn stem was breekbaar als dun geblazen glas, maar tegelijkertijd krachtig in zijn vertrouwen op de God die hem uiteindelijk in zijn liefdevolle armen zou opnemen: “There’s one thing I know, for He loves me so…” Het gedeelte waarin dit lied zat, viel echter af voor de film en kwam in het bezit van Bryars die alle niet gebruikte tapes kreeg. Toen de componist de band later thuis afspeelde, ontdekte hij dat het zingen van de oude man op een of andere manier perfect aansloot bij zijn eigen pianospel en dat met name van het eerste deel een bijna hypnotische werking uitging. Hij maakte er een loop van, in eerste instantie om deze te gebruiken in een Pop Art of Minimal Art productie, maar uiteindelijk vond hij het materiaal te complex en te rijk in zijn soort om het “voor zoiets simpels te gebruiken”.

Het verhaal gaat verder dat Bryars, toen hij in de studio aan het werk was en op een gegeven moment naar de kantine ging voor een kop koffie of zoiets, de deur open liet staan van de ruimte waarin de tape speelde en dat hij, toen hij terugkwam, tot zijn grote verbazing de atmosfeer sterk veranderd vond. Mensen waren veel minder lawaaiig dan gebruikelijk en een paar zaten zachtjes voor zich uit te huilen, in de ban van de stem van een zwerver op een tape die nog altijd speelde, en de componist realiseerde zich dat hij iets in handen had waar hij heel voorzichtig mee om moest gaan.

Om een lang verhaal kort te maken: Bryars maakte een orkestratie van het werk en een eerste versie kwam in 1975 terecht op een elpee die uitkwam bij Brian Eno’s Obscure Records. Deze opname was evenwel, omdat ze voor vinyl-plaat was, aan de korte kant. De componist greep dan ook gretig toe, toen hem de kans werd geboden om voor het label Point Music van Philip Glass een nieuwe Jesus’ Blood (nu voor CD) op te nemen, met onder anderen Tom Waits, wiens stem zich aan het eind van de opname bij die van de zwerver voegt, en hem optilt.

“Hij bleef dat optimisme houden, dat eenvoudige geloof, dat het leven fundamenteel een goed iets is”
(Gavin Bryars over de zanger van Jesus’ Blood)

Troostende kracht

Van Jesus Blood’ Never Failed Me Yet gaat volgens velen een grote, troostende kracht uit, die de oude zanger zelf nooit in Bryars’ versie heeft gehoord. Men had bij de eerste opname in 1975 geprobeerd iets over hem te weten te komen, maar alle naspeuringen leverden niets op.

Bryars had graag zijn royalty’s met de man willen delen, zei hij, toen ik hem begin jaren negentig over Jesus’ Blood sprak, maar helaas kende niemand zijn naam. Bryars: “Het was tijdens de filmopnamen al duidelijk dat hij nog slechts een paar maanden had te leven. Hij was een eind in de tachtig en door het leven op straat erg verzwakt. Niemand wist wie hij was. Maar plotseling, terwijl we de eerste opnamen maakten, was hij daar. Hij dolde een beetje met de film-crew, met wie hij een spel speelde waarbij ze elkaars hoeden opzetten. We weten niets over hem, wat het in zekere zin allemaal nog aangrijpender maakt. Ik had hem graag leren kennen. Ik had hem graag in de studio gehad, bij de eerste opnamen, zodat hij kon horen hoe zijn stem klonk, samen met een orkest, op een manier zoals hij die nog nooit eerder had gehoord.”

De componist was zich bewust van de grote emotionele uitwerking die Jesus’ Blood op mensen had, maar, voegde hij eraan toe, het was nooit zijn bedoeling geweest om een stuk te maken met het vooropgezette plan om mensen op dat niveau aan te spreken.

“In feite probeerde ik het gevoel dat ik zelf had, toen ik voor het eerst die stem hoorde, die me erg aangreep, om die ervaring, dat gevoel terug te krijgen en te verlengen. Die stem zo vervormen dat het resultaat iets totaal anders zou zijn, wilde ik zeker niet. De stem moest hetzelfde blijven, alleen in een ander soort omgeving, om zo de melodie naar een volgend niveau te tillen. Uit respect voor de stem is de muziek geworden zoals ze is, niet om er een emotioneel stuk van te maken. Het werd een emotioneel stuk; ík vind het een emotioneel stuk om naar te luisteren; anderen vinden het een emotioneel stuk om naar te luisteren. Ik ken heel veel mensen voor wie de oude Obscure-plaat heel belangrijk was, Tom Waits bijvoorbeeld. Toen ik Tom voor het eerst ontmoette, vertelde hij mij dat hij zijn exemplaar kwijt was en zo graag een andere wilde, omdat het zijn favoriete plaat was, omdat hij daar ooit een bijzonder emotionele ervaring mee had beleefd. Ik heb ooit een poosje gewerkt met een Franse filmactrice die nu dood is, Delphine Seyrig. In de tijd dat ik met haar werkte, stierf haar moeder. Haar zoon die een exemplaar van de plaat had, bleef die muziek spelen, keer op keer, dagen achter elkaar en voor haar was dat, zei ze, wat haar het meest overeind had gehouden in die periode van rouw waarmee zij klaar moest zien te komen. Het is een heel persoonlijk iets en er is geen enkele manier waarop ik dat bewust tot stand kan brengen. Ik kan niet achter mijn werktafel gaan zitten om daar een stuk te bedenken dat mensen van hun zorgen verlost. Dat is uiteindelijk een bij-product van de stem van de mens die op die plaat zingt, een man wiens eigen dood heel dichtbij was en die zong dat het bloed van Jezus hem nooit in de steek liet, terwijl, als er iemand was die door Jezus aan zijn lot was overgelaten, het die man was. Maar hij bleef dat optimisme houden, dat eenvoudige geloof, dat het leven fundamenteel een goed iets is.”

Jesus’ Blood Never Failed Me Yet: muziek in harmonie met de tijd, toen én nu.

“Jesus’ blood never failed me yet
Never failed me yet
Jesus’ blood never failed me yet
There’s one thing I know
For He loves me so…”

The Sinking Of The Titanic / Jesus’ Blood Never Failed Me Yet
Superior Viaduct | Konkurrent
Various Artists ‘The Complete Obscure Records Collection – 75/78’
Dialogo (o.a. via Soundohm)

The Complete Obscure Records Collection – 75/78 is een historische 10 LP en 10 CD box met de complete output van Brian Eno’s invloedrijke Obscure Records label. De collectie, die mede is samengesteld door Eno, Gavin Bryars en Michael Nyman, bevat debuutopnamen van Bryars, Nyman, John Adams, Christopher Hobbs, David Toop, Max Eastley, Jan Steele, Simon Jeffes/The Penguin Café Orchestra en Harold Budd, evenals belangrijke composities van John Cage, Tom Phillips en John White – de gezamenlijke output van Obscure Records is een belangrijke mijlpaal in de geschiedenis van het minimalisme, moderne compositie en experimentele muziek, en legde de basis voor de opkomst van de ambient muziek. De box biedt een uniek inzicht in de experimentele muziekscene van de jaren 1970 en de oorsprong van de ambient muziek. Met diepgaande essays en archiefmateriaal is deze release essentieel voor fans van minimalisme en moderne compositie.