Braziliaans spoor

In 1984 – ik werkte inmiddels bij het muziekblad OOR – stuurde een bevriende muzikante mij een cassette met muziek die haar inspireerde: Os Mutantes. De sleutelwinkel uit mijn internaattijd bleek een Braziliaanse vestiging te hebben, die ik tot dan over het hoofd had gezien. Niet dat ik geen Braziliaanse muziek luisterde. Ik was vertrouwd met de filmische klanken van meestergitarist en componist Egberto Gismonti, met de eigenzinnige percussie van Naná Vasconcelos, met de avontuurlijke conceptalbums van singer-songwriter Milton Nascimento. Ik luisterde naar jazzdrummer en -percussionist Airto Moreira en diens vrouw, de prachtige zangeres Flora Purim. De Amerikaanse avant-garde gitarist en vocalist Arto Lindsay, opgegroeid in Brazilië als zoon van presbyteriaanse zendelingen, zette mij verder op het Braziliaanse spoor.

Rock & roll

In 1989 produceerde Arto Lindsay, samen met toetsenist Peter Scherer, Caetano Veloso’s experimentele no wave album ‘Estrangeiro’, met daarop bijdragen van onder anderen Naná Vasconcelos, Carlinhos Brown en de gitaristen Bill Frisell en Marc Ribot. Twee jaar later stond het eveneens door de gitarist geproduceerde album ‘Circuladô’ van Caetano Veloso in mijn jaarlijst op nummer 8. Op 6 in diezelfde lijst stond ‘Lust’ van Arto Lindsay’s eigen project Ambitious Lovers, met Caetano in een opvallende gastrol. Inmiddels vroegen collega’s zich af of ik van mijn muzikale geloof was gevallen, ik die toch vooral schreef over in wagonladingen decibellen grossierende bands als Sonic Youth, Swans en Einstürzende Neubauten. Brazilië, dat was toch geen rock & roll.

Hangmat

In 1990 reisde ik voor het eerst naar het land. Ik overleefde in de Amazonejungle een aanval van bijen, had in het waterland van Ilha de Marajó een koortsdelirium, werd met een eenmotorig vliegtuigje in de bush opgepikt en naar een ziekenhuis gevlogen en danste in Salvador, Bahia met de drummers van Olodum. Brazilië bleek behoorlijk rock & roll. Vier jaar later verruilde ik de redactiestoel bij OOR voor een hangmat in de Amazone in het noorden van Brazilië. Daar zag ik Caetano Veloso voor het eerst live, in Manaus, metropool in het tropisch regenwoud.

Jonge mannen waren ze, Caetano en Gil, beiden in 1942 geboren in de Braziliaanse deelstaat Bahia, toen ze midden jaren zestig met de Tropicália-beweging de dictatuur in hun land tegen zich in het harnas joegen. Ze werden gearresteerd, in 1969, leefden twee jaar in ballingschap in Londen, en keerden in 1972 terug. ‘Back in Bahia.’ Het was de opener. Twee mannen, twee gitaren en vijftig jaar muziek. En vriendschap. Ze houden van elkaar, zoals vrienden van elkaar kunnen houden, gaan vaak hun eigen weg, muzikaal, politiek, maar altijd vinden ze elkaar ook weer. ‘Coração Vagabundo’ (Zwervershart) zongen en speelden ze, voor het publiek en voor elkaar. Een viering van hun vriendschap was het, op het podium van Het Concertgebouw, maar het had evenzogoed een bar in Leblon in Rio of de Pelourinho in Salvador kunnen zijn. Jonge mannen waren ze, vaders werden ze, van de Música Popular Brasileira. Er waren veel oude nummers, door Caetano geschreven in de jaren zestig en van Gil uit het decennium daarna, naast het door Bloco Afro Olodum bekend geworden ‘Nossa Gente (Avisa Lá)’ en een fel gespeeld ‘Odeio Você’ van Caetano’s album ‘Cê’. Het voor een groot deel Braziliaanse publiek vierde mee, eerst nog wat aarzelend, zoals in het emotionele door Caetano prachtig a capella aangevangen ‘Terra’, ietsje meer in ‘Drao’ en ‘Se Eu Quiser Falar Com Deus’ en uiteindelijk voluit en massaal bij de in de jaren zeventig door Gil geschreven toekomsthymne ‘Expresso 2222’. Het publiek raakte ook steeds uitgelatener en tegen de tijd dat ‘Filhos de Gandhi’ klonk, het laatste nummer, doken de smartphones op. En toen was er de toegift en werd het echt feest met ‘Desde Que O Samba E Samba’, het fraaie tweestemmige ‘O Leãozinho’ en als laatste ‘Domingo No Parque’ en de twee bijgelicht door een woud van enthousiaste snapshot en selfieschieters. Jonge mannen waren ze, vaders werden ze, vrienden zijn ze, onze vrienden. Obrigado Caetano & Gil.